Ανδρος Αξιοθέατα

Ανδρος

Η πλατεία του Αφανούς Ναύτη. Κατασκευάστηκε στη θέση των αρχοντικών των Εμπειρίκων (Εμπειρικαίικα ή Μπειρικέικα της Ρίβας) που καταστράφηκαν στο βομβαρδισμό της Χώρας.

Κατά το Β Παγκόσμιο πόλεμο, η Ανδρος έχασε πολλά πλοία λόγω τορπιλισμών, έχοντας το 1945 μόνο 21 πλοία. Κατά τη διάρκεια της κατοχής, η Ανδρος βρισκόταν υπό Ιταλική κατοχή. Στις 23 Σεπτεμβρίου 1943 οι Γερμανοί βομβάρδισαν τη Χώρα από τη θάλασσα, για να αναγκαστεί η Ιταλική φρουρά να παραδοθεί σε αυτούς, καθώς η Ιταλία είχε ήδη συνθηκολογήσει. Αποτέλεσμα ήταν η καταστροφή των αρχοντικών των Εμπειρίκων στη περιοχή Ρίβα, του Κάστρου της Χώρας και του Φάρου Τουρλίτη. Μετά τον πόλεμο, τα αρχοντικά κατεδαφίστηκαν και δημιουργήθηκε η πλατεία του Αφανούς Ναύτη, ενώ ο Φάρος αρχικά επισκευάστηκε με σιδερένιο σκελετό και το 1994 ανακατασκευάστηκε στην αρχική του μορφή μετά από δωρεά της οικογένειας Γουλανδρή.

Μετά τη δεκαετία του 1950 άρχισε ο πληθυσμός του νησιού να μειώνεται διότι πολλοί κάτοικοι του νησιού μετανάστευσαν είτε προς στα αστικά κέντρα (κυρίως στον Πειραιά) είτε προς το εξωτερικό (κυρίως στις ΗΠΑ) Τις τελευταίες δεκαετίες άρχισε να αναπτύσσεται ο τουρισμός στο νησί.

Η Ανδρος έχει δεκάδες αμμώδεις και βραχώδεις παραλίες αφού η ακτογραμμή είναι 176 χιλιόμετρα. Οι πιο δημοφιλείς αμμώδεις παραλίες είναι το Νημπορειό στη Χώρα, η Χρυσή Αμμος στο Κυπρί και η Αχλα, στην οποία η πρόσβαση γίνεται με καράβι που ξεκινάει από το λιμάνι της Χώρας ή απο χωματόδρομο.

Υπάρχουν και βραχώδεις παραλίες που είναι δημοφιλείς, όπως τα Γιάλια στις Στενιές, ο Χαλκολιμιώνας στην περιοχή Σταυροπέδα και η παραλία του Συνετίου στο χωριό Συνέτι.

Προτείνονται επίσης οι παραλίες Της Γριάς το Πήδημα και Μπουρός. Βρίσκονται και οι δύο στον όρμο Κορθίου. Διακρίνονται και οι δύο για την αναλλοίωτη φυσική τους ομορφιά. Αξιόλογη είναι και η παραλία Ζόργκος στα βόρεια του νησιού, με καταπληκτικά νερά, σε μια επιβλητική τοποθεσία. Στα βόρεια του νησιού βρίσκονται και οι παραλίες Βιτάλι και Πισωλιμιώνας Στον όρμο Κορθίου υπάρχει και η αμμώδης παραλία του Μύλου η οποία επειδή όταν φυσάει βόρειος άνεμος σηκώνει πολύ κύμα, είναι ιδανική για τους λάτρεις του Wind Surfing.

Χαρακτηριστικό της Ανδρου είναι η ύπαρξη πολλών αρχαίων μονοπατιών, τα οποία διατρέχουν το νησί σχεδόν σε όλο το μήκος και το πλάτος του. Πρόκειται για παλιά μονοπάτια, που ακολουθούν τα φυσικά περάσματα σε βουνά και ρεματιές και συνδέουν τους τόπους κοινωνικού και οικονομικού ενδιαφέροντος του νησιού. Πολλά από αυτά χρησιμοποιούνται ακόμη και σήμερα από τους κατοίκους, για να επισκεφτούν ξωκλήσια, κυρίως την ημέρα της γιορτής τους και από τους κτηνοτρόφους, για τη βοσκή των ζώων.

Πιστεύεται ότι τα μονοπάτια αυτά, στη βασική τους χάραξη, έχουν μείνει τα ίδια από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Ακόμη και το βασικό οδικό δίκτυο του νησιού που κατασκευάστηκε τα τελευταία προπολεμικά χρόνια και τα πρώτα μεταπολεμικά, είναι χαραγμένο πάνω στα χνάρια των παλιών μονοπατιών. Σε αυτά τα πανάρχαια λιθόστρωτα μονοπάτια, στηρίχτηκαν η κοινωνική και η οικονομική ζωή του νησιού, από την προιστορία μέχρι τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια. Κάποια από αυτά έχουν αξιοποιηθεί τουριστικά και προσφέρονται για διαδρομές.

Στην Ανδρο βρίσκονται πολλά μουσεία με γνωστότερο όλων το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης. Οι επισκέπτες του μουσείου, μπορούν να θαυμάσουν την μοναδική μόνιμη συλλογή του, καθώς και τις άλλες περιοδικές εκθέσεις. Το μουσείο βρίσκεται στη Χώρα και ιδρύθηκε το 1979 από το ίδρυμα Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή.

Το Αρχαιολογικό Μουσείο Ανδρου βρίσκεται και αυτό στην πρωτεύουσα του νησιού, τη Χώρα. Μερικά από τα σημαντικότερα εκθέματά του, είναι η συλλογή ευρημάτων του Γεωμετρικού οικισμού Ζαγορά, η συλλογή γλυπτών από την Αρχαική μέχρι και τη Ρωμαική εποχή και η συλλογή γλυπτών ΠρωτοΒυζαντινής και Βυζαντινής εποχής. Το Ναυτικό Μουσείο Ανδρου βρίσκεται και αυτό στη Χώρα και ιδρύθηκε το 1972 Περιλαμβάνει μια εκτεταμένη συλλογή αντικειμένων σχετικών με τη ναυτική παράδοση, όπως ναυτικά ημερολόγια, φωτογραφίες, καθώς και υπέροχες μακέτες πλοίων.

Σπεσιαλιτέ του νησιού, είναι η Φρουτάλια ή Φουρτάλια. Πρόκειται για ομελέτα, που εκτός από αυγά, περιλαμβάνει κατά κύριο λόγο πατάτες σε ροδέλες και παραδοσιακά Ανδριώτικα λουκάνικα. Επίσης, μπορούν να προστεθούν μπαχαρικά και μυρωδικά όπως ρίγανη, δύοσμος, ματζουράνα, αλάτι και πιπέρι.

Επίσης γνωστά είναι τα παραδοσιακά αμυγδαλωτά, τα παστίτσια, τα παστέλια και τα καλτσούνια, τα οποία βρίσκει κανείς σε όλα τα ζαχαροπλαστεία του νησιού. Για όποιον προτιμά τις πικάντικες γεύσεις, μπορεί να δοκιμάσει και την Κοπανιστή (τυρί σε πήλινα, με μαλακή υφή και με πικάντικη γεύση)

Ενα άλλο παραδοσιακό φαγητό της Ανδριώτικης κουζίνας είναι ο Λαμπριάτης. Μαγειρεύεται το Πάσχα και είναι κατσικάκι γεμιστό, που ψήνεται σε μεγάλο ταψί, πάνω σε κλιματόβεργες, συνήθως σε ξυλόφουρνο. Το Ανδριώτικο κρασί αποτελεί ένα από τα προιόντα του νησιού που πρέπει να δοκιμάσετε. Αν βρεθείτε σε γάμο, θα σας σερβίρουν την περίφημη Σουμάδα, ένα λευκό ποτό από γαλάκτωμα αμυγδάλου.




Ανδρος Ιστορία

Ανδρος

Η ιστορία της Ανδρου είναι συνδεδεμένη με αυτή των υπόλοιπων νησιών του Αιγαίου. Το όνομα του νησιού ανάγεται στη μυθολογία. Η επικρατέστερη εκδοχή υποστηρίζει πως ο πρώτος κάτοικος του νησιού ήταν ο θεικής καταγωγής, Ανδρος (ή Ανδρεύς) Ο πατέρας του ήταν ο Ανιος, γιος του θεού Απόλλωνα και η μητέρα του η Κρέουσα ή Ροιώ, κόρη του Σταφύλου, γιου του θεού Διόνυσου.

Η μυθολογική καταγωγή των κατοίκων του νησιού ερμηνεύει την κυρίαρχη λατρεία του θεού Διονύσου και την παρουσία των θεών προγόνων στα νομίσματά τους. Αλλα ονόματα της Ανδρου είναι: Υδρούσα (λόγω των πολλών πηγών της), Επαγρίς, Νοαγρία και Λασία.

Η πρώτη κατοίκηση στην Ανδρο παρατηρήθηκε στο τέλος της νεολιθικής εποχής, στον οικισμό του Στρόφυλα. Χρονολογείται περίπου από το 4000 πΧ Ηταν κέντρο εμπορίου μεταξύ των Κυκλάδων και της Κρήτης με την ηπειρωτική Ελλάδα. Πρώτοι κάτοικοι του νησιού ήταν οι Κάρες, ενώ ακολούθησαν οι Φοίνικες, οι Κρήτες, οι Πελασγοί και τελευταίοι οι Ιωνες.

Κατά τη Γεωμετρική εποχή, περίπου το 900 πΧ αναπτύχθηκε ο οικισμός της Ζαγοράς, μία πόλη στη δυτική ακτή της Ανδρου, η οποία όμως χάθηκε από άγνωστες συνθήκες 200 χρόνια αργότερα. Το 700 πΧ περίπου, χτίστηκε η αρχαία Παλαιόπολη, που τον 4ο αιώνα καταστράφηκε από σεισμό. Κατά την πρώτη Περσική εισβολή στην Ελλάδα, η Ανδρος ήταν σύμμαχος των Περσών, όπως και τα περισσότερα νησιά των Κυκλάδων. Η νίκη των Ελλήνων στους πολέμους επέτρεψε στους Αθηναίους να επιτεθούν στο νησί το 480 πΧ μια κίνηση που απέτυχε λόγω της ισχυρής οχύρωσης της Παλαιόπολης. Δύο χρόνια αργότερα, η Ανδρος θα γίνει μέλος της Συμμαχίας της Δήλου, πληρώνοντας στην Αθήνα το φόρο των 12 ταλάντων. Οταν ξεκίνησε ο Πελοποννησιακός πόλεμος, η Ανδρος ήταν με το πλευρό των Αθηναίων, αλλά το 411 πΧ το νησί επαναστάτησε και πέρασε στον έλεγχο των Σπαρτιατών, μέχρι το 378 πΧ όπου εισχώρησε στη Δεύτερη Αθηναική Συμμαχία.

Μετά το θάνατο του Μεγάλου Αλέξανδρου, υπήρξε μία περίοδος αναταραχών. Η Ανδρος κατακτήθηκε αρχικά από το Μακεδονικό βασίλειο μέχρι το 315 πΧ όπου προσχώρησε στο Κοινό των Νησιωτών. Από το 308 πΧ μέχρι το 199 πΧ η Ανδρος άλλαξε χέρια πέντε φορές. Περί το 245 πΧ έλαβε χώρα ναυμαχία ανοιχτά της Ανδρου, ανάμεσα στους Μακεδόνες και τους Πτολεμαίους. Την μάχη κέρδισαν οι Μακεδόνες, διατηρώντας την κυριαρχία του νησιού όμως μονάχα ένα χρόνο, μέχρι το 244 πΧ όπου το καταλαμβάνει εκ νέου η Δυναστεία των Πτολεμαίων.

Το 202 πΧ περνάει εκ νέου για λίγο υπό την κατοχή της Μακεδονίας. Το 199 πΧ η Ανδρος περνάει στα χέρια των Ρωμαίων, έπειτα από πολιορκία της Παλαιόπολης. Οι Ρωμαίοι λεηλάτησαν την αρχαία πόλη και εκτόπισαν τους κατοίκους στο Δήλιο. Λίγο αργότερα, το νησί ξανακατοικήθηκε, ενώ πέρασε στην δυναστεία των Ατταλιδών, μέχρι το 133 πΧ όπου και δόθηκε στη Ρώμη. Το 42 πΧ η Ανδρος περνά στον έλεγχο των Ροδίων, έπειτα απο την μάχη των Φιλίππων, ως τη στέψη του Οκταβιανού ως αυτοκράτορα της Ρωμαικής αυτοκρατορίας, οπότε προσχωρεί σε αυτή. Εντάχτηκε στην Επαρχία των Νήσων.

Οι κάτοικοι της Ανδρου εκχριστιανίστηκαν από τα πρώτα χρόνια του Βυζαντίου, ενώ η γεωγραφική της θέση την έκανε ισχυρό μέλος της Επαρχίας των Νήσων, καθώς βρισκόταν στη θαλάσσια οδό προς την Κωνσταντινούπολη. Στο νησί εγκαταστάθηκε τελωνείο και άρχισε να οργανώνεται ναυτική δύναμη με σκοπό την αντιμετώπιση των πειρατών και των Αράβων.

Τον 8ο αιώνα, η επισκοπή της Ανδρου περνάει στον έλεγχο της μητρόπολης Αθηνών με την οποία είχαν ισχυρούς δεσμούς, αφήνοντας τη μητρόπολη της Ρόδου. Τον 9ο αιώνα δημιουργείται από τη Βυζαντινή αυτοκρατορία το Θέμα Αιγαίου Πελάγους, με σκοπό την παροχή στόλου στο Βυζαντινό ναυτικό. Η Ανδρος υπάχθηκε στο θέμα αυτό, γνωρίζοντας πνευματική αλλά και εμπορική ανάπτυξη. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της πνευματικής άνθησης αποτελεί ο Λέων ο Μαθηματικός, ο οποίος σπούδασε θετικές επιστήμες, διαβάζοντας κυρίως από τις βιβλιοθήκες των μοναστηριών. Από το 12ο αιώνα φάνηκε και η εμπορική ανάπτυξη του νησιού, με επεξεργασία μεταξιού και σχινδάλαμων. Πολλά μοναστήρια και ναοί χτίστηκαν εκείνη την περίοδο.

Η Ανδρος δέχθηκε επίθεση από τους Βενετούς (1127) και λίγο αργότερα από τους Νορμανδούς (1147) Η Ανδρος αλώθηκε από τους Φράγκους στην Δ Σταυροφορία στον δρόμο τους για την Κωνσταντινούπολη (1203) Οταν έπεσε η Κωνσταντινούπολη και δημιουργήθηκε η Λατινική αυτοκρατορία, οι Σταυροφόροι αποφάσισαν την διανομή των λαφύρων. Σύμφωνα με το Partitio Terrarum Imperii Romaniae η Ανδρος δόθηκε στην Δημοκρατία της Βενετίας. Η Ανδρος έγινε τμήμα του Δουκάτου του Αρχιπελάγους, ο Σανούδος την έδωσε δώρο στον ξάδελφο του Ντάντολο που την είχε καταλάβει, ήταν και οι δυο ανιψιοί του υπερήλικα δόγη της Βενετίας Ενρίκο Ντάντολο.

Παράλληλα, εκείνη τη χρονιά κατασκευάστηκε το κάστρο της Χώρας, το οποίο χρησίμευε ως ορμητήριο, αλλά και ως κατοικία του Μαρίνο Ντάντολο. Καταστράφηκε μόλις το 1943 μετά το βομβαρδισμό της Χώρας από τους Γερμανούς. Τέλος, χτίζονται πολλοί πύργοι και το Ανω Κάστρο, με σκοπό τον έλεγχο της θάλασσας. Ο Μαρίνο Ντάντολο κυβέρνησε περίπου 32 χρόνια, κατόπιν ένας άλλος Βενετός, ο Ιερεμίας Γκίζι, Κύριος της Σκύρου, της Σκιάθου και της Σκοπέλου τον έδιωξε και κατέλαβε το νησί (1239)

Ο Μαρίνο Ντάντολο πέθανε την ίδια εποχή που η υπόθεση του ήταν έτοιμη να συζητηθεί στο κυβερνητικό συμβούλιο της Βενετίας, αλλά τελικά συζητήθηκε με πρωτοβουλία της χήρας του Φελίτσια και της αδελφής του Μαρίας Ντόρο. Την Φελίτσια βοήθησε σημαντικά ο Κύριος της Αστυπάλαιας Γιάκοπο Κουερίνι που τον παντρεύτηκε σε δεύτερο γάμο. Ο Ιερεμίας Γκίζι και ο αδελφός του Ανδρέας Γκίζι που κυβερνούσε την Τήνο και την Μύκονο κλήθηκαν από την κυβέρνηση της Βενετίας να απολογηθούν για την κατάληψη της Ανδρου (1243) Το συμβούλιο αποφάσισε να κάνει κατάσχεση της περιουσίας τους, να τους εξορίσει ισόβια από την Βενετία και ζήτησε από τον δόγη Γιάκοπο Τιέπολο να τους πιέσει να παραδώσουν το νησί. Ο Ιερεμίας δεν πτοήθηκε από τις κυρώσεις και κράτησε το νησί μέχρι τον θάνατο του (1252) επειδή του έφερε τεράστια πλούτη και έσοδα. Μετά τον θάνατο του, η Ανδρος πέρασε στον Δούκα του Αρχιπελάγους. Ο Αγγελος Σανούδος κράτησε τους φεουδαρχικούς νόμους και έδωσε δώρο τα μισά εδάφη του νησιού στην Φελίτσια, χήρα του Μαρίνο Ντάντολο.

Τα προβλήματα εμφανίστηκαν ξανά, όταν πέθανε η Φελίτσια χωρίς διάδοχο. Ο Μάρκος Β Σανούδος εισέβαλε στην Ανδρο και έκανε όλο το νησί δουκικό έδαφος, αλλά πριν περάσει η χρονική προθεσμία των δυο ετών και δύο ημερών, εμφανίστηκε στη Νάξο ο εγγονός του Μαρίνο Ντάντολο, Νικολά Κουερίνι και διεκδίκησε την κληρονομιά του παππού του. Η Δημοκρατία της Βενετίας τους κάλεσε να εξετάσουν το πρόβλημα, αλλά ο Δούκας του Αρχιπελάγους τους ζήτησε να μην επεμβαίνουν στα νησιά του. Η υπόθεση τελικά λύθηκε με τη επέμβαση του Βενετού Νικολό Ιουστινιάνι (1291 – 1293) Αποφάσισαν να γίνει η Ανδρος δουκικό έδαφος και να πάρει ο Κουερίνι σαν αποζημίωση 5000 λίρες. Οι Δούκες του Αρχιπελάγους που ανήκαν στον Οίκο των Σανούδων, από τότε χρησιμοποιούσαν για τον εαυτό τους τον τίτλο Κύριοι του Δουκάτου της Νάξου και της Ανδρου.

Η Ανδρος και οι υπόλοιπες Κυκλάδες δέχτηκαν σκληρές επιδρομές από τον στόλο της Αραγωνίας υπό τον Ρουτζέρο Ντι Λαούρια (1292) Τελευταία εκπρόσωπος του Οίκου των Σανούδων ήταν η Φιορέντσα Σανούντο που παντρεύτηκε σε πρώτο γάμο τον Τζοβάννι Νταλε Κάρτσερι και σε δεύτερο γάμο τον δεύτερο ξάδελφο της Νικόλαο Β Σανούδο Σπετσαμπάντα, με τον οποίο απέκτησε την Μαρία Σανούδου. Την Φιορέντσα διαδέχθηκε στο Δουκάτο του Αρχιπελάγους ο γιος της, από τον πρώτο της γάμο, Νικολό Νταλε Κάρτσερι (1371) που έδωσε δώρο την Ανδρο στην ετεροθαλή αδελφή του Μαρία Σανούδου.

Ο ευγενής Φραγκίσκος Α Κρίσπος απεστάλη στην Νάξο για να ελέγξει την κακοδιαχείριση του δουκάτου από τον Νικολό Γ Ο Φραγκίσκος οργάνωσε την δολοφονία του και τον διαδέχθηκε αμέσως με την υποστήριξη της Βενετίας (1383) Είναι ο ιδρυτής του Οίκου των Κρίσπων. Με την άνοδο του στο δουκάτο ο Φραγκίσκος Α άρπαξε την Ανδρο από την Μαρία Σανούδου και την έδωσε δώρο στην κόρη του Πετρονίλλα που την πάντρεψε με τον Πιέτρο Τζένο. Η Μαρία Σανούδου πήρε σαν αποζημίωση την φτωχότερη Πάρο υπό τον όρο να παντρευτεί έναν άσημο Βενετό ευγενή Γαλλικής καταγωγής τον Γκασπάρε Σομμαρίπα, για να μην έχει αξιώσεις στο δουκάτο. Ο Πιέτρο Τζένο ήταν πολύ καλός διπλωμάτης αλλά ήταν αδύνατο να χειριστεί τις μεγάλες δυνάμεις που εμφανίστηκαν στην εποχή του.

Η Σύρος, η Πάρος και τα υπόλοιπα νησιά των Κυκλάδων, δέχτηκαν σκληρές επιθέσεις από τον Οθωμανικό στόλο, η Ανδρος είχε λιγότερες ζημιές, αλλά υποχρεώθηκε να προμηθεύει με πλοία τον Τουρκικό στόλο και να παρέχει καταφύγια. Το 1416 ωστόσο, σε μια νέα σκληρή Οθωμανική επίθεση σχεδόν ολόκληρος ο πληθυσμός του νησιού αιχμαλωτίστηκε. Μετά την επίθεση αυτή ο Πιέτρο Τζένο εποίκισε το νησί με Αρβανίτες που μεταφέρθηκαν από την νότια Εύβοια (Κάρυστο) δημιουργώντας μετέπειτα την Αρνη και το Γαύριο.

Οι Βενετοί λεηλάτησαν την Χίο που ανήκε στην Δημοκρατία της Γένοβας, οι Γενοβέζοι προχώρησαν σε αντίποινα και κατέλαβαν την Ανδρο και την Νάξο, μόνο οι Δούκες του Αρχιπελάγους με τις ισχυρές διπλωματικές ικανότητες πέτυχαν να μην προσαρτηθούν τα νησιά στην Γένοβα. Ο Πιέτρο Τζένο πέθανε (1427) και τον διαδέχθηκε ο γιος του Ανδρέας που ήταν άρρωστος και είχε μόνο μια κόρη. Με τον θάνατο του Ανδρέα (1437) οι θείοι του Ανδρέα που είχαν στόχο να παντρέψουν την κόρη του Ανδρέα με τον γιο τους όταν ενηλικιωθούν, εισέβαλαν στην Ανδρο και ανακηρύχτηκαν άρχοντες του νησιού.

Η Βενετία αντέδρασε ταχύτατα, κύρηξε τους νέους κατόχους ανεπιθύμητους και συγκάλεσε το κοινοβούλιο της. Για να λύσει το ζήτημα της διαδοχής στην Ανδρο, κάλεσε όλους τους υποψήφιους διεκδικητές να εμφανιστούν. Ο σπουδαιότερος διεκδικητής ήταν ο Κρουσίνο Α Σομμαρίπα, Κύριος της Πάρου και Τριτημόριος της Εύβοιας, γιος της παλιάς κατόχου Μαρίας Σανούδου και του συζύγου της Γκασπάρε Σομμαρίπα, κουνιάδος του Δούκα του Αρχιπελάγους Ιάκωβου Α Κρίσπου. Η μητέρα του δεν έπαψε ποτέ να διεκδικεί τα δικαιώματα της στην Ανδρο μέχρι τον θάνατο της (1426) Ο γιος της συνέχισε να τα διεκδικεί το ίδιο.

Το κοινοβούλιο αποφάσισε υπέρ του Κρουσίνο (1440) δικαιώνοντας την αδικία που έγινε στην μητέρα του πριν από 50 χρόνια. Ο Κρουσίνο Α Σομμαρίπα ήταν έντονα μορφωμένος και ασχολήθηκε με την αρχαιολογία Η Ανδρος υπέφερε βαριά από τις επιδρομές των Τούρκων. Οταν ξέσπασε ο Πρώτος ΒενετοΤουρκικός πόλεμος (1463 – 1479) τέσσερα πλοία επιτέθηκαν στο νησί (1468) οι Οθωμανοί θανάτωσαν τον βαρόνο Τζιοβάνι Σομμαρίπα και απέκτησαν αμέτρητους αιχμαλώτους και λάφυρα αξίας 15000 δουκάτων. Οι Τούρκοι επιτέθηκαν ξανά στο νησί δυο χρόνια αργότερα, αιχμαλώτισαν ολόκληρο τον πληθυσμό του νησιού αφήνοντας την Ανδρο μόνο με 2000 κατοίκους. Η οικογένεια Σομμαρίπα, παρά τις πανωλεθρίες, διατήρησε την κυριαρχία της στην Ανδρο και την Πάρο, τα νησιά αυτά ήταν από τα πλουσιότερα σε ολόκληρο το Αιγαίο, σε τέτοιο βαθμό που οι κυβερνήτες τους διεκδικούσαν τον τίτλο του δούκα για τον εαυτό τους με ανεξαρτητοποίηση από το Δουκάτο του Αρχιπελάγους.

Την δεκαετία του 1500 οι εμφύλιες διαμάχες ανάμεσα στους δυο κλάδους της οικογένειας Σομμαρίπα είχαν ως αποτέλεσμα πολλοί Ανδριώτες να μεταφερθούν στην Πάρο. Οι κάτοικοι της Ανδρου διαμαρτυρήθηκαν έντονα στην Βενετία για την βιαιότητα του δούκα Φραντσέσκο σε σημείο που απείλησαν ότι θα καλέσουν τους Τούρκους να καταλάβουν το νησί. Οι Βενετοί καθαίρεσαν τον Φραντσέσκο Σομμαρίπα και τοποθέτησαν έναν άλλο κυβερνήτη για τα επόμενα επτά χρόνια (1507)

Η κυριαρχία των Σομμαρίπα στην Ανδρο αποκαταστάθηκε όταν αναγνώρισε η Βενετία σαν νόμιμο διάδοχο τον Αλβέρτο Σομμαρίπα. Ο Οθωμανός ναύαρχος Ελληνικής καταγωγής Χαιρεντίν Μπαρμπαρόσα, όταν ξέσπασε ο τρίτος ΒενετοΤουρκικός πόλεμος κυρίευσε την Ανδρο (1537) και ανέτρεψε τον ηγεμόνα. Ο Κρουσίνο Γ Σομμαρίπα φρόντισε να την κερδίσει ξανά με την παρέμβαση του Γάλλου πρέσβη, αφού δέχτηκε να πληρώσει ετήσιο φόρο Ακτσές στον Οθωμανό κυβερνήτη της Χαλκίδας.

Την ίδια εποχή όλα τα νησιά του Αιγαίου έγιναν φόρου υποτελή στην Οθωμανική αυτοκρατορία, η κατάσταση αυτή θα παραμείνει μέχρι την οριστική τους κατάκτηση από τους Τούρκους (1566) Την εποχή που οι Έλληνες κάτοικοι της Νάξου κάλεσαν τους Τούρκους να καταλάβουν το νησί τους (1566) οι Ανδριώτες επαναστάτησαν εναντίον του κυβερνήτη τους Τζιανφραντσέσκο Σομμαρίπα. Αν και ο Σομμαρίπα μπόρεσε να δραπετεύσει η Ανδρος πέρασε στην Οθωμανική κυριαρχία.

Το παλιό Δουκάτο του Αρχιπελάγους παραχωρήθηκε τα επόμενα 13 χρόνια από τον Σουλτάνο Σελίμ Β στον ευνοούμενο του, Ιωσήφ Νάζη που κυβέρνησε τα νησιά μέσω των αντιπροσώπων του και τα χρησιμοποίησε ως πηγή πλούτου. Ο Ιωσήφ Νάζης ονομάστηκε Δούκας της Νάξου και της Ανδρου. Με τον θάνατο του Νάζη (1579) οι κάτοικοι της Ανδρου ζήτησαν από τον σουλτάνο να επαναφέρει τους απογόνους των παλιών Λατινικών δυναστειών σαν υποτελείς του αλλά ο σουλτάνος προτίμησε να κυρήξει τις Κυκλάδες αυτόνομη Οθωμανική επαρχία. Τα νησιά πέρασαν στον Οθωμανικό έλεγχο με τη δημιουργία των Σαντζάκιων, δίνοντας τέλος στο Δουκάτο της Νάξου. Σε όλα τα νησιά που αποτελούσαν το παλιό Βενετικό Δουκάτο του Αρχιπελάγους με εξαίρεση την Τήνο, η διοίκηση πέρασε σε Μπέηδες. Από το 18ο αιώνα, η Ανδρος δίνονταν στην εκάστοτε Βαλιδέ σουλτάνα, ως φόρο τιμής.

Οι Κυκλάδες το 1580 είχαν αυτονομία με μεγάλες φοροαπαλλαγές και θρησκευτικές ελευθερίες, η κατάσταση αυτή παρέμεινε μέχρι την Ελληνική επανάσταση του 1821 Η Ανδρος είχε ηπιότερη μεταχείριση από τους Οθωμανούς σε σχέση με τα υπόλοιπα νησιά. Τα πρώτα προνόμια οι Ανδριώτες τα κέρδισαν το 1539 (η Ανδρος ήταν ακόμα υπό Φραγκικό έλεγχο), όταν ο Σουλειμάν Α ο Μεγαλοπρεπής εξαίρεσε το νησί από επιπρόσθετες φορολογίες, επιβλήθηκε προστασία των κατοίκων και των περιουσιών τους, επέτρεψε την ανάπτυξη του εμπορίου και την ύπαρξη άμυνας στο νησί. Ο Μουράτ Γ έθεσε τα θεμέλια της αυτοκυβέρνησης των νησιών (1580) ένας θεσμός που κράτησε μέχρι την Ελληνική επανάσταση. Το 1674 η Χώρα καταστράφηκε και έτσι πρωτεύουσα του νησιού έγινε η Μεσαριά Ανδρου. Η Χώρα άρχισε να κατοικείται ξανά μετά το 1750 ενώ έγινε πρωτεύουσα του νησιού μετά την Ελληνική επανάσταση.

Όταν ξέσπασε ο ΡωσοΤουρκικός πόλεμος (1768 – 1774) οι Ρώσοι κατέλαβαν την Ανδρο και την χρησιμοποίησαν σαν βάση για τις μετέπειτα επιχειρήσεις τους στο Αιγαίο Πέλαγος. Η Ανδρος πέρασε προσωρινά στα χέρια της Ρωσικής αυτοκρατορίας (1770 – 1774) κατόπιν επέστρεψε στον έλεγχο των Οθωμανών, μετά την υπογραφή της Συνθήκης του Κιουτσούκ Καιναρτζή.

Μετά την αποχώρηση των Ρώσων, εμφανίστηκε στην Ανδρο ο τίτλος του Προεστού ή αλλιώς Κοτζαμπάση, ο οποίος ήταν η τοπική εξουσία του νησιού. Η Τουρκική παρουσία ήταν ελάχιστη στο νησί εκείνη την εποχή και περιορίζονταν στις διαδικαστικές υπηρεσίες. Οι προεστοί εκλέγονταν για ένα χρόνο στη Μεσαριά και ήταν συνήθως λόγιοι ντόπιοι. Οι προεστοί υπάγονταν στην δικαιοδοσία της Σαχ Σουλτάνας (1778 – 1803) κόρης του σουλτάνου Μουσταφά Γ η οποία προσέφερε χρήματα για τη διατήρηση της ευημερίας του νησιού. Παρενέβει επίσης στην επίθεση των Αλγερινών (1792) σώζοντας την Ανδρο από λεηλασία.

Το 1790 κατά τη διάρκεια του ΡωσοΤουρκικού πολέμου, πραγματοποιείται στον πορθμό του Καφηρέα η ναυμαχία της Ανδρου, ανάμεσα στο Λάμπρο Κατσώνη, συνταγματάρχη του Ρωσικού αυτοκρατορικού ναυτικού, και στους Οθωμανούς. Ο Κατσώνης ηττήθηκε, χάνοντας τα περισσότερα πλοία του, ενώ ο ίδιος τραυματίστηκε.

Παρόλο που οι Ανδριώτες δεν είχαν καταπιεστεί από την Τουρκική κυριαρχία, η Ελληνική επανάσταση ξεκίνησε στην Ανδρο στις 10 Μαίου 1821 έπειτα από λόγο του Θεόφιλου Καίρη. Πολλά μοναστήρια, με κύριο τη μονή της Αγίας, προσέφεραν οικονομικούς πόρους για την επανάσταση. Πολλοί κάτοικοι της Ανδρου βρέθηκαν στις μάχες στην Πελοπόννησο, στα Ψαρά και στην Υδρα. Η Ανδρος, με το μικρό στόλο που είχε (40 ιστιοφόρα) ανέλαβε την φύλαξη του στενού του Καφηρέα και των περιοχών της Καρύστου και του Γαυρίου.

Το 1822 ξέσπασε το κίνημα του Μπαλλή. Ο Δημήτρης Μπαλλής εκμεταλλεύτηκε τα γεγονότα της επανάστασης για να δημιουργήσει εξέγερση εναντίων των πλούσιων μεγαλοκτηματιών εξ αιτίας της μεγάλης φορολογίας. Αποτέλεσμα του κινήματος ήταν η καταστροφή πολλών πύργων των πλούσιων κατοίκων. Το κίνημα κατακρίθηκε διότι γινόντουσαν εμφύλιες διαμάχες κατά τη διάρκεια του επαναστατικού αγώνα. Το 1825 πραγματοποιήθηκε μία ναυμαχία ανοιχτά της Ανδρου μεταξύ των Ελλήνων επαναστατών, με αρχηγό το Γεώργιο Σαχτούρη, και των Οθωμανών. Κατά τη διάρκεια της ναυμαχίας, κάηκαν δύο Τουρκικά πλοία και συνελήφθησαν άλλα έξι, εκ των οποίων τα πέντε μετέφεραν πολεμοφόδια που προορίζονταν για την πολιορκία του Μεσολογγίου. Παράλληλα, κατά τα χρόνια της επανάστασης, το νησί δεχόταν λεηλασίες από Λιάπηδες, δημιουργώντας προβλήματα στο νησί μέχρι το 1827 όπου μετά από επίθεση των κατοίκων, αναγκάστηκαν να αποχωρήσουν.

Η Ανδρος, όπως και τα υπόλοιπα νησιά των Κυκλάδων, αποτέλεσε περιοχή του ανεξάρτητου Ελληνικού κράτους, σύμφωνα με το πρωτόκολλο του Λονδίνου το 1830 Η ναυτιλιακή ανάπτυξη που γνώρισε η Ανδρος, ξεκίνησε το 1770 με τον ερχομό των Ρώσων στο νησί. Τα καράβια των Ανδριωτών μπορούσαν να ταξιδέψουν ελεύθερα, καθώς προστατεύονταν από τους Ρώσους. Η συνθήκη του Κιουτσούκ Καιναρτζή ευνόησε τους Ελληνες ναυτικούς, αφού, υψώνοντας την Ρωσική σημαία στα πλοία τους, μπορούσαν να έχουν στόλο ελεύθερα στο Αιγαίο. Ετσι, η Χώρα άρχισε να γίνεται εμπορικό κέντρο.

Κατά τα χρόνια της επανάστασης, η Ανδρος είχε μόνο μικρά ιστιοφόρα, σε αντίθεση με άλλα νησιά που είχαν μεγαλύτερα. Αυτό συνέβη γιατί η Ανδρος είχε εξαιρεθεί από τη ναυτολογία ανδρών στο Οθωμανικό πολεμικό ναυτικό, οπότε δεν είχε το δικαίωμα να έχει μεγάλα πλοία. Εκείνα τα χρόνια, η Ανδρος είχε στο στόλο της 40 μικρά ιστιοπλοικά, τα οποία είχαν δευτερεύοντα ρόλο στην επανάσταση.

Μετά την απελευθέρωση και ειδικά την περίοδο του Οθωνα, η ναυτιλία της Ανδρου αναπτύσσεται γοργά, ο πληθυσμός της έφτασε τους 30000 κατοίκους, ενώ στο νησί δημιουργήθηκαν οι οικισμοί του Γαυρίου, του Μπατσίου και του Ορμου Κορθίου. Γεωργικοί οικισμοί όπως η Αρνη άρχισαν να παρακμάζουν, αφού οι κάτοικοι στράφηκαν προς τη ναυτιλία. Το 1840 η Ανδρος είχε 121 ιστιοφόρα, ενώ οι πρώτες οικογένειες ναυτικών που διακρίθηκαν εκείνη την περίοδο ήταν η οικογένεια Γουλανδρή και Εμπειρίκου.

Κατά τη δεκαετία του 1870 τα ιστιοφόρα πέρασαν από την περίοδο της ακμής τους στην παρακμή, μετά την εμφάνιση των ατμόπλοιων. Οι Ανδριώτες εφοπλιστές στράφηκαν νωρίς στα ατμόπλοια, γνωρίζοντας πρωτοφανή ανάπτυξη. Σε αυτή τη μετάβαση βοήθησε ο Επαμεινώνδας Εμπειρίκος, υπουργός Ναυτικών, ο οποίος υποστήριζε το νόμο της ναυτικής υποθήκης. Η απόκτηση ατμόπλοιων απαιτούσε μεγάλα κεφάλαια, σε αντίθεση με τα χαμηλού κόστους ιστιοφόρα. Η ναυτική υποθήκη περιόριζε τους κινδύνους του δανειστή και μείωνε το ποσοστό του επιτοκίου. Ετσι, από τα 8 Ανδριώτικα ατμόπλοια το 1898 ο στόλος έφτασε τα 60 το 1914 Στις αρχές του 20ού αιώνα, ιδρύθηκε στην Χώρα από τον Δημήτρη Μωραίτη η Υπερωκεάνειος Εθνική Ατμοπλοία, η οποία δρομολόγησε ατμόπλοια για πρώτη φορά μεταξύ Ελλάδας και Νέας Υόρκης. Μετά την πτώχευσή της το 1908 τη θέση της παίρνει η Εθνική Ατμοπλοία Ελλάδος, της οικογένειας Γουλανδρή.

Κατά την διάρκεια της Μικρασιατικής Καταστροφής, οι εφοπλιστές της Ανδρου εκμεταλλεύτηκαν το μεταναστευτικό κύμα που προκαλέθηκε, δρομολογώντας τα πλοία τους στη γραμμή Ελλάδα – Νέα Υόρκη. Εκείνη την εποχή, άρχισαν να νηολογούν τα πλοία τους κυρίως στην Αγγλία, ώστε να επωφεληθούν από την ναυτιλιακή κίνηση, αφήνοντας στο νηολόγιο της Aνδρου λίγα πλοία. Τα χωριά της Ανδρου, με κυριότερα τις Στενιές και την Χώρα, αναπτύχθηκαν οικονομικά και κοινωνικά. Αυτή η ανάπτυξη οφειλόταν στο ότι οι κάτοικοι είχαν στραφεί στη θάλασσα και ενίσχυαν την τοπική οικονομία. Παράλληλα και οι ίδιοι οι εφοπλιστές έχουν ενισχύσει την κοινωνία της Ανδρου μέσω δωρεών και ευεργεσιών. Το 1939 υπήρχαν στο νηολόγιο της Ανδρου 80 πλοία, το δεύτερο λιμάνι σε αριθμό πλοίων μετά του Πειραιά.




Ανδρος Πληροφορίες

Ανδρος

Η Ανδρος είναι το δεύτερο μεγαλύτερο σε μέγεθος νησί των Κυκλάδων, μετά τη Νάξο. Αποτελεί φυσική συνέχεια της Εύβοιας. Η πρωτεύουσα του νησιού είναι η Ανδρος ή αλλιώς Χώρα.

Η Ανδρος σήμερα έχει τουριστική ανάπτυξη, λόγω των πολλών και όμορφων παραλιών, των μονοπατιών, του φυσικού της πλούτου, του πλούσιου υδροφόρου ορίζοντα και των πολλών αξιοθέατων. Επίσης, το γεγονός ότι βρίσκεται μόλις 2 ώρες από την Αθήνα, την καθιστά ένα καλό προορισμό για μικρές αποδράσεις από την πρωτεύουσα. Η τουριστική περίοδος είναι μικρότερη σε σχέση με άλλα νησιά των Κυκλάδων.

Οι πιο τουριστικές πόλεις είναι η Χώρα και το Μπατσί. Ακολουθούν το Γαύριο. ο Ορμος Κορθίου, τα Αποίκια και το Κυπρί. Τον χειμώνα ο τουρισμός πέφτει ραγδαία. Πιο πολύ κόσμο έχει η περιοχή Αγορά με τα πολλά καταστήματα στη Χώρα. Αξίζει να επισκεφτεί κανείς την Πλατεία του Αφανούς Ναύτη, στην περιοχή όπου βρίσκονταν παλαιότερα τα αρχοντικά των Εμπειρίκων, πριν τα βομβαρδίσουν οι Γερμανοί το Σεπτέμβριο του 1943

Χαρακτηριστικό της Ανδρου αποτελούν και τα πολλά και παλιά μοναστήρια. Αξίζει κανείς να επισκεφθεί το μοναστήρι της Αγίας Μαρίνας, απέναντι από το χωριό Αποίκια, του Αγίου Νικολάου, της Παναγίας Παναχράντου, το οποίο χτίστηκε από τον Νικηφόρο Φωκά το 963 – 969 και της Ζωοδόχου Πηγής (ή Αγιάς όπως το ονομάζουν οι ντόπιοι) που αποτελεί και το μεγαλύτερο μοναστήρι της Ανδρου.




Ανδρος Andros

Ανδρος