Ηραίο Περαχώρας

Το Ηραίο Περαχώρας βρίσκεται στην χερσόνησο της Περαχώρας, στα βόρεια του Κορινθιακού κόλπου, στο δυτικό άκρο της οροσειράς των Γερανείων. Ο τόπος ονομαζόταν Ηραίο από την αρχαιότητα, λόγω του ιερού αφιερωμένου στην Ηρα που βρίσκεται στο ακρωτήριο.



Το σύγχρονο όνομα της περιοχής της Περαχώρας προέρχεται από το αρχαίο τοπωνύμιο Πειραίο ή Περαία. Περαία είναι η συντόμευση της φράσης περαία γη και σημαίνει η απέναντι γη, ο τόπος πέρα από την θάλασσα, το όνομα χρησιμοποιήθηκε πιθανόν διότι το ακρωτήριο βρίσκεται απέναντι από την χώρα της Κορίνθου. Μεταξύ του Ηραίου και της Περαχώρας, βρίσκεται η λίμνη Βουλιαγμένη, η οποία στην αρχαιότητα ονομαζόταν Εσχατιώτης, αναφορά στην απομακρυσμένη γεωγραφική θέση της πάνω στο ακρωτήριο.

Η Βρετανική σχολή Αθήνας πραγματοποίησε συστηματικές ανασκαφές στο Ηραίο, την περίοδο 1930 – 1933 υπό την επίβλεψη του Payne και το 1938 – 1939 υπό τον Dunbabin. Ο Tomilnson ανέλαβε την διεύθυνση των ερευνών κατά τις δεκαετίες 60 εώς 80 Ο Κίσσας, σε δημοσίευση του 2013 αναφέρει έργα ανάδειξης μεγάλης κλίμακας για το Ηραίο.

Το ακρωτήριο του Ηραίου έχει αναγνωριστεί και προστατεύεται ως αρχαιολογικός χώρος.

H δυτική αυλή. (6ος πχ) Το κτίριο βρίσκεται δυτικά του μικρού κόλπου και πιθανότατα ο χώρος ήταν μερικώς στεγασμένος. Στο ίδιο χώρο κατά την Ρωμαική εποχή θα ανεγερθεί αγροικία. Η Ρωμαική κατοικία ήταν ένα επιμήκες κτίσμα με 5 διαδοχικά δωμάτια, μεταξύ των οποίων, μαγειρείο, ελαιοτριβείο και αποθηκευτικοί χώροι. Το κτίσμα εξετάστηκε, αποτυπώθηκε και τελικά απομακρύνθηκε ολοκληρωτικά κατά την διάρκεια των ανασκαφικών εργασιών υπό τον Payne. Σώζονται ακόμα κάποιες φωτογραφίες του κτιρίου στις δημοσιεύσεις των εργασιών.

Το ιερό της Ηρας (Ακραιας και Λιμένιας) (Τέλη 6ου πχ) Πρόκειται για το κτίριο του οποίου τμήματα είναι ακόμη ορατά στον αρχαιολογικό χώρο. Το κτίσμα παρουσιάζει μετασκευές. (4ος πχ) Το νότιο τμήμα του έχει σχεδόν ολοσχερώς καταστραφεί. Σε αυτό το σημείο εντοπίστηκε νεότερη ασβεστοκάμινος, το ημικυκλικό ίχνος καύσης στα νότια του ναού.

Ο αρχαικός ναός. Πρόκειται για το πρώτο λατρευτικό κτίσμα του χώρου και χρονολογείται στην γεωμετρική περίοδο. Το κτίσμα καταστράφηκε, πιθανόν από σεισμό κατά αρχαική περίοδο.

Ο βωμός. Το κτίσμα ανεγήρεται την ίδια περίοδο με το αρχαικό ιερό της Ηρας (6ος πχ) και γίνεται η προσθήκη περιμετρικής κιονοστοιχίας κατά τον 4ο πχ ταυτόχρονα με την ανέγερση της στοάς.

Η στοά. Το κτίριο βρίσκεται ανατολικά του μικρού κόλπου και σχηματίζει ένα Γ Υψωνόταν σε δύο ορόφους, οι κίονες του ισογείου ήταν δωρικού ρυθμού και του ορόφου ιωνικοί ημικίονες. Η κατασκευή αποδίδεται στον Δημήτριο τον Πολιορκητή (4ος πχ) και ίσως να συνδέεται με την πιθανή καταστροφή της Δυτικής Αυλής από τον Αγησίλαο, (390 πχ) ενώ η παρουσία από πολλά ίχνη καύσης οδηγούν τους ερευνητές στο συμπέρασμα, ότι πρόκειται για καταστροφή από πυρκαγιά κατά την Ρωμαική εισβολή. (146 πχ)

Η αψιδωτή δεξαμενή. (6ος πχ) Το κτίσμα σώζεται σε πολύ καλό βαθμό και είναι πιθανότατα σύγχρονη του ναού της Ηρας Ακραιας. Τα υδραυλικά έργα. Κατασκευές που αφορούν κανάλια και άλλες στέρνες, που δημιουργούν ένα δίκτυο στην ευρύτερη περιοχή.

Το εστιατόριο. Το κτίριο περιλαμβάνει δύο κύριους χώρους και έναν προθάλαμο. Τα δύο δωμάτια είναι ισομεγέθη και ήταν χώροι εστίασης που περιλάμβαναν 11 κλίνες το καθένα. Τέτοιου είδους κτίσματα ήταν προσβάσημα μόνο για τα πιο εξέχοντα μέλη της κοινωνίας.

Η ιερή δεξαμενή. Το συγκεκριμένο σημείο ονομάστηκε έτσι λόγω του μεγάλου όγκου κινητών ευρημάτων λατρευτικού χαρακτήρα (αφιερώματα) Παρόλα αυτά το σημείο αφορά μικρή τεχνική δεξαμενή για την συγκέντρωση όμβριων υδάτων, για αυτό τον λόγο οι ερευνητές αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο της εναπόθεσης από φυσικά αίτια δηλαδή τα ευρήματα να προέρχονται από το κτίριο της εστίας, που βρίσκεται κάποια μέτρα πιο ανατολικά και να έχουν παρασυρθεί από τα νερά της βροχής. Εχει υπάρξει προσπάθεια να συνδεθεί το συγκεκριμένο σημείο εναπόθεσης με μαντικές τελετουργίες οι οποίες αναφέρονται από τον Στράβων, παρόλα αυτά η συστηματική εναπόθεση λατρευτικού υλικού και τελετουργικού χαρακτήρα στο συγκεκριμένο σημείο δεν έχει ακόμα ικανοποιητικά υποστηριχθεί.

Το μνημειώδες κλιμακοστάσιο, το οποίο οδηγούσε στα ανώτερα επίπεδα του χώρου του Ηραίου.

Το κτίριο της εστίας. (7ος πχ) Αρχικά το κτίριο είχε ερμηνευτεί ως το ιερό της Ηρας Λιμένιας (σε παλαιότερες δημοσιεύσεις προτεινόταν ότι το κτίριο λειτουργούσε ως ναός μετά την κατάρρευση του γεωμετρικού ναού και πριν την κατασκευή του αρχαικού) το κτίριο πιθανόν να καταστράφηκε από κάποια φυσική καταστροφή. (5ος πχ)

Η κυκλική δεξαμενή, βρίσκεται 200 μέτρα ανατολικά του κτιρίου της εστίας και πιθανολογείται ότι πρόκειται για το κτίσμα στο οποίο αναφέρεται ο Ξενοφών, ο οποίος παρουσιάζει τον Αγησίλαο καθισμένο πάνω σε μία κυκλική κατασκευή ενώ επιθεωρεί την μετακίνηση λάφυρων και αιχμαλώτων. (390 πχ)

Τα οχυρωματικά τείχη, τμήματα των οποίων είναι ορατά κυρίως στα πιο μεγάλα υψόμετρα του ακρωτηρίου και γύρω από τον σύγχρονο φάρο.

Το λιμάνι. Ο χώρος του Ηραίου έπρεπε να είχε κάποιο είδος θαλάσσιας πρόσβασης, δεδομένων των αρχαίων αναφορών και της επίκλησης της Ηρας Λιμενίας. Ο μικρός κόλπος μπροστά από τον αρχαιολογικό χώρο έχει προταθεί ως πιθανή λιμενική πρόσβαση από τον Blackman, ενώ ο Payne πρότεινε την πιθανότητα να χρησιμοποιούνταν και η ακτή μπροστά από την λίμνη Βουλιαγμένης.

Δεν γνωρίζουμε πολλά για το προιστορικό Ηραίο, κυρίως πριν τον 8ο πχ λόγω έλλειψης γραπτών αναφορών. Στην ευρύτερη περιοχή της Περαχώρας και της λίμνης Βουλιαγμένης, τα αρχαιότερα ευρήματα που έχουν ανακαλυφθεί χρονολογούνται στην Ελλαδική και Μυκηναική περίοδο. Από τις ελάχιστες αρχαίες αναφορές στο Ηραίο Περαχώρας, η πιο εκτενής είναι αυτή του Ξενοφώντα στο εδάφιο σχετικά με τον πόλεμο της Κορίνθου. 391 – 390 πχ Ο Ξενοφών επίσης κάνει αναφορά στην κτηνοτροφία της περιοχής της Περαχώρας. Ο Πλούταρχος, (1ος πχ) αναφέρει έμεσα το Ηραίο, στο εδάφιο σχετικά με τον χαρακτηρισμό Δορυξένος, όπου γράφει ότι παλιά οι Μεγαρείς κατοικούσαν σε πέντε διαφορετικά μέρη και ονομάζονταν αντίστοιχα Ηραείς καὶ Πιραείς καὶ Μεγαρείς καὶ Κυνοσουρείς καὶ Τριποδίσκιοι.

Η ίδρυση του λατρευτικού χώρου υπολογίζεται κατά την γεωμετρική περίοδο. (Τέλη 9ου πχ) Οι ερευνητές προτείνουν ότι η περιοχή της Περαχώρας άνηκε στα Μέγαρα, μέχρι τις αρχες του 8ου πχ άρα η ίδρυση του πρώτου ιερού της Ηρας είναι υπό την μέριμνα των Μεγάρων, οι οποίοι πιθανόν να επηρεάστηκαν από τους Αργείους. Να σημειωθεί ότι οι Μεγαρείς, όπως και οι Αργείοι, δεν ήταν φιλικά προσκείμενοι προς την Κόρινθο. Η περιοχή της Περαχώρας θα περάσει στον έλεγχο της Κορίνθου. (8ος πχ)

Κατά την αρχαική περίοδο, (6ος πχ) εκτός από τα λατρευτικά κτίρια, θα κατασκευαστούν και άλλοι χώροι, όπως η δυτική αυλή, η στοά και το εστιατόριο.

Κατά την κλασσική και Ελληνιστική περίοδο, το ακρωτήριο του Ηραίου έχει λατρευτικό χαρακτήρα, ενώ η εικόνα θα αλλάζει ριζικά κατά την Ρωμαική περίοδο. Ο χώρος εγκαταλείπεται πιθανότατα μετά την καταστροφή της Κορίθνου το 146 πχ και στον χώρο της δυτικής αυλής κατασκευάζεται Ρωμαική αγροικία. Μεταγενέστερα, στον χώρο θα κτιστεί ο χριστιανικός ναός του Αγίου Ιωάννη, ο οποίος θα μετακινηθεί στην τωρινή του θέση ανατολικά του μικρού κόλπου, κατά την περίοδο των ανασκαφικών εργασιών του Payne.



Λίμνη Βουλιαγμένης Κορινθίας

Η Λίμνη Βουλιαγμένης είναι λιμνοθάλασσα που βρίσκεται 16 χιλιόμετρα βορειοδυτικά του Λουτρακίου, πολύ κοντά στην περιοχή του αρχαιολογικού χώρου του Ηραίου και στον οικισμό Περαχώρα.



Εχει μέγιστο μήκος 2 χλμ και μέγιστο πλάτος περίπου 1 χλμ Το βάθος της δεν υπερβαίνει τα 40 μέτρα. Διαθέτει παραλία με άμμο, εν αντιθέσει με την παραλία του Λουτρακίου. Επικοινωνεί με τα νερά του Κορινθιακού κόλπου από ένα πολύ στενό κανάλι που το πλάτος του δεν υπερβαίνει τα 6 μέτρα. Η θάλασσα μπαίνει απο το άνοιγμα αυτό μέσα στην λίμνη με ορμή σχηματίζοντας δίνη. Φαίνεται οτι υπάρχει εκεί υπόγεια σήραγγα που μαζεύει το νερό. Η θάλασσα κατηφορίζει προς το εσωτερικό της λίμνης σαν ποτάμι παρασύροντας τόνους νερού.

Στην αρχαιότητα ονομαζόταν Εσχατιώτις αλλά και Γοργωπίς, όνομα που πήρε από την Γόργη, κόρη του Μεγαρέα που πνίγηκε στην λίμνη. Στην περιοχή κοντά στο στενό κανάλι της λίμνης έχουν εντοπιστεί ίχνη ανθρώπινης εγκατάστασης της πρωτοελλαδικής περιόδου, δείγμα ότι η περιοχή κατοικείται από την 3η χιλιετία πχ




Περαχώρα Κορινθίας

Η Περαχώρα είναι χωριό του νομού Κορινθίας που βρίσκεται σε απόσταση 9 χλμ βόρεια του Λουτρακίου. Είναι χτισμένη στην θέση της αρχαίας Περαίας, η οποία είχε κατοικηθεί ήδη από τους προιστορικούς χρόνους, όπως μαρτυρούν τα μεσοελλαδικά και υστεροελλαδικά ευρήματα των ανασκαφών στην περιοχή. Η ακμή της περιοχής εντοπίζεται μεταξύ των ετών 750 – 725 πχ όταν πέρασε από την κυριαρχία των Μεγαρέων στους Κορινθίους.



Η σημαντικότερη εγκατάσταση σημειώθηκε βορειοδυτικά της Περαχώρας, στη λίμνη της Βουλιαγμένης που στην αρχαιότητα ονομαζόταν Εσχατιώτις. Η ανασκαφική έρευνα έφερε στο φως το περίφημο Ηραίον, με τον αρχαίο οικισμό του και τα δύο ιερά της Ηρας Ακραίας και της Ηρας Λιμενίας, που χρονολογούνται στον 9ο και 8ο αιώνα πχ αντίστοιχα.

Στη νεότερη Ελληνική ιστορία, η περιοχή του σημερινού δήμου Λουτρακίου – Περαχώρας, διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο, τόσο κατά την επανάσταση του 1821 όσο και μετά την σύσταση της Ελληνικής πολιτείας.

Η Περαχώρα βρίσκεται σε υψόμετρο 284 μέτρων από την επιφάνεια της θάλασσας.