Αμαλιάδα Ιστορία

Αμαλιάδα

Στους Βυζαντινούς χρόνους υπήρχε στην περιοχή ο οικισμός του ναού της Παναγίας της Πλατυτέρας, που επονομάζεται Φραγκαβίλλα μετά την κατάληψη της περιοχής από τους Φράγκους. Ο ναός είναι σταυροειδής μετά τρούλου, του 11ου αιώνα, κτισμένος στα ερείπια αρχαίου ναού, όπως εικάζεται, με ενδιαφέρουσες τοιχογραφίες.

Στην Βυζαντινή, επίσης, περίοδο δημιουργείται ο οικισμός του Καλίτσα και επί Τουρκοκρατίας το Δερβίς Τσελεπή, μετά την εκεί εγκατάσταση των υπολειμμάτων της στρατιάς του Δαμάτ Αλή Πασά που ανακατέλαβε την Πελοπόννησο το 1715 αποτελώντας στην συνέχεια έδρα Τούρκου διοικητή. Πρώτοι δε κάτοικοι τότε ήταν Αιγύπτιοι και άλλοι Αραβες, που παρέμειναν μετά από γάμους με Μωραίτισσες που είχαν αρχικά σκλαβώσει. Αυτοί συγχωνεύτηκαν στην συνέχεια με τους Τουρκαλβανούς Λαλαίους καθώς και με τους Λάκωνες Βουρδουνιώτες. Τελικά δεν άργησαν να απολέσουν τον Αραβικό τους χαρακτήρα και να αναδειχθούν ικανοί γεωργοί και έμποροι. Αυτοί ήταν οι αναφερόμενοι ως Τούρκοι που με την έκρηξη της Ελληνικής επανάστασης του 1821 έσπευσαν και κλείστηκαν στο ημιερειπωμένο κάστρο του Χλεμουτσίου ζητώντας τη βοήθεια των Λαλαίων.

Με την απελευθέρωση από τους Τούρκους δημιουργείται ο δήμος Ελίσσης με έδρα το Δερβή – Τσελεπή και τους γύρω οικισμούς. Το όνομα ο νέος δήμος το δανείζεται από την μυθική Ελισσα, κέντρο επεξεργασίας πορφύρας που βρισκόταν στις εκβολές του Ελισσαίου (Κουρλέσα) ποταμού.

Την εποχή αυτή η περιοχή γίνεται πόλος έλξης, χάρη στον εύφορο κάμπο που την περιστοιχίζει, εγκατάστασης πληθυσμών (εσωτερική μετανάστευση) από ορεινές περιοχές των Καλαβρύτων, της Γορτυνίας (Μαγούλιανα, Βυτίνα, Ζακύνθου, Κεφαλληνίας) Αυτοί φέρνουν τον άγιο τους μαζί τους για να του κτίσουν εκκλησιά. Ετσι, στην πόλη της Αμαλιάδας συναντάμε τις εκκλησίες όλων αυτών των προσφύγων. Η κοινή επιθυμία όμως των απλών πολιτών για Ελληνικό όνομα και παροχή βασιλικής εύνοιας και υποστήριξης, είχαν σαν αποτέλεσμα την μετονομασία της πόλης σε Αμαλιάς προς τιμήν της βασίλισσας Αμαλίας, συζύγου του Οθωνα. Ετσι, η Αμαλιάδα αναγνωρίστηκε επίσημα από το Ελληνικό κράτος το 1865 Οι δύο οικισμοί Καλίτσα και Δερβή Τσελεπή ενώθηκαν με τον εποικισμό των παραπάνω και η πόλη με ενιαίο πρόσωπο, ξεκίνησε τον νέο δρόμο της ανάπτυξής της (1885) Σε αυτό δίνει την ώθησή του και ο σιδηρόδρομος Πύργου – Πατρών, που λειτουργούσε το 1885

Εδώ θα καταφτάσουν και πολλοί πρόσφυγες της Μικρασιατικής καταστροφής του 1922 Ο αριθμός τους γίνεται αιτία να αναβαθμισθεί η υποβαθμισθείσα κοινότητα Αμαλιάδας σε δήμο Αμαλιάδας το 1924 Το τέλος του 19ου αιώνα σφραγίζεται και με την εξωτερική μετανάστευση (κυρίως προς τις ΗΠΑ) Με την επιστροφή τους, αλλά και πριν με τα εμβάσματά τους, οι μετανάστες συντελούν στην ανάπτυξη του νεοιδρυθέντος δήμου. (Καρακάνδειο κληροδότημα Καρακανδά, ξενοδοχεία, καταστήματα, κατοικίες)

Αυτό το σύρε κι έλα των ανθρώπων δημιούργησε κινητικότητα και πρόοδο στην πόλη της Αμαλιάδας, που κάθεται στους πρόποδες του αρχαίου Αλισσαίου λόφου, ενώ μπροστά της απλώνεται ο πλουσιότατος σε βλάστηση κάμπος της Κοίλης (εύφορης) Ηλιδας, όπως ο Ομηρος την ονομάζει.

Παλαιότερα με την σταφίδα ως πηγή πλούτου, τώρα εξ αιτίας του μεγάλου αρδευτικού έργου του Πηνειού, με τις δυναμικές καλλιέργειες (γνωστά τα καρπούζια και οι πατάτες Αμαλιάδας στην Ελλάδα και τον κόσμο) και τις ελιές, τα εσπεριδοειδή, τα κηπευτικά. Αυτά προσδιορίζουν και την μορφή ενασχόλησης των κατοίκων της. Παράλληλα με την γεωργική ανάπτυξη υπάρχουν και μονάδες επεξεργασίας (τυποποίησης και μεταποίησης) προιόντων και ανάπτυξη αστικών επαγγελμάτων.