Κεφαλονιά Ιστορία

Κεφαλονιά

Υπάρχουν στοιχεία ότι η Κεφαλονιά κατοικείται από την παλαιολιθική εποχή. Οι πρώτοι γνωστοί κάτοικοι ήταν Λέλεγες, οι οποίοι κατοίκησαν το νησί προφανώς την εποχή του 15ου αιώνα πχ φέρνοντας μαζί τους τη λατρεία του Ποσειδώνα. Την εποχή του χαλκού, ένας άλλος αρχαίος Ελληνικός λαός, οι Ταφίοι ή Τηλεβόες, είχαν εγκατασταθεί στην γύρω θάλασσα, και κατοικούσαν στο νησί, ή διατηρούσαν εμπορική βάση στο νησί και συναλλάσσονταν στενά με τους κατοίκους.

Η ορθή ονομασία της νήσου είναι Κεφαλληνία προερχόμενη από τους αρχαίους ορεσίβιους κατοίκους της, τους Ομηρικούς Κεφαλλήνες (Δωριστί Κεφαλλάνες) και όχι Κεφαλονία Κεφαλονιά από τον μυθικό ήρωα της Αττικής τον Κέφαλο, που κατά τους Αθηναίους υποτίθεται πως κατέλαβε την νήσο και της έδωσε το όνομά του. Η Αθηναική εκδοχή για το όνομα Κεφαλονιά σχετίζεται με τον μυθικό ήρωα Κέφαλο που βοήθησε τον Αμφιτρύωνα από τις Μυκήνες, στον πόλεμο εναντίον των Τηλεβοίδων νήσων και των Ταφίων. Ο Αμφιτρύωνας του έδωσε δώρο την νήσο Σάμη που έμεινε γνωστή σαν Κεφαλονιά. Την πρόταση αυτή σύμφωνα με τους ορεσίβιους κατοίκους, διέδωσαν εντέχνως οι αποικιοκράτες Αθηναίοι προκειμένου να αποκτήσουν δικαιώματα επί της νήσου. Κατά την αρχαιότητα άκμασαν τέσσερις πόλεις, οι οποίες ήταν ανεξάρτητα κράτη: η Κράνη, οι Πρόννοι, η Σάμη και η Πάλη.

Η Κεφαλονιά έχει προταθεί σαν η πιθανότερη πατρίδα του Ομηρικού Οδυσσέα, αντί για την γειτονική Ιθάκη. Ο Ρομπέρ Μπίττλεστον στο έργο του Οδυσσέας Λυόμενος προτείνει ότι η χερσόνησος της Κεφαλονιάς, Παλική, την εποχή του Ορείχαλκου ήταν νησί και μάλλον πρόκειται για την Ομηρική Ιθάκη. Μια ομάδα ξεκίνησε τις εργασίες το καλοκαίρι του 2007 και εργάστηκε τρία χρόνια για να εξετάσει το ενδεχόμενο.

Στα Ομηρικά κείμενα δεν εμφανίζεται το όνομα της νήσου με την σημερινή του μορφή αλλά με άλλες ονομασίες όπως Δουλίχιον, Σάμος ή Σάμη. Σε αυτή τη μορφή διατηρείται το όνομα μίας εκ των μεγάλων πόλεων της νήσου από την αρχαιότητα έως σήμερα. Ο Ομηρος αναφέρει σαφέστατα ότι ο λαός τον οποίο ηγείται ο Οδυσσέας ονομαζόταν Κεφαλλήνες. Τα δύο λ τα χρησιμοποίησε ο Ομηρος χάριν ευφωνίας του μέτρου του δεκαπεντασύλλαβου, όπου το σύμφωνο λ στους Κεφαλλήνες, είχε κάποιαν μεγαλύτερα διάρκεια κατά την εκφώνησή του ακριβώς όπως συμβαίνει και με την λέξη Έλληνες. Η Κεφαλονιά σχετίζεται επίσης με την θεά Βριτόμαρτις σαν η τοποθεσία που δέχτηκε θείες τιμές από τους κατοίκους με το όνομα Λάφρια.

Το νησί κατακτήθηκε από τους Ρωμαίους και κατά το μεσαίωνα αποτέλεσε τμήμα της Βυζαντινής αυτοκρατορίας. Τον Μεσαίωνα το νησί ανήκε μέχρι το 1185 στο Βυζαντινό θέμα Κεφαλληνίας μαζί με τα υπόλοιπα Επτάνησα.

Η Παλατινή Κομητεία της Κεφαλονιάς και της Ζακύνθου την περίοδο 1185 – 1479 ήταν επαρχία του βασιλείου της Σικελίας. Ο τίτλος του κόμη δόθηκε για πρώτη φορά στον Μαργαριτόνε Του Μπρίντιζι που πήρε σαν δώρο την Κεφαλονιά και την Ζάκυνθο από τον Γουλιέλμο Β της Σικελίας (1185) για τις υπηρεσίες που του είχε προσφέρει. Οι κυβερνήτες της Παλατινής Κομητείας μετά τον Μαργαριτόνε (1185 – 1195) ήταν: Οικογένεια Ορσίνι (1195 – 1325) Οίκος Tων Καπετιδών Ανζού (1325 – 1357) Οίκος των Τόκκων (1357 – 1479)

Η οικογένεια Τόκκο χρησιμοποίησε την Παλατινή Κομητεία σαν βάση για την κατάκτηση περιοχών της ηπειρωτικής Ελλάδας και κατέλαβαν (1411) το Δεσποτάτο της Ηπείρου. Η προέλαση των Οθωμανών στα δυτικά, συρρίκνωσε σταδιακά την κυριαρχία τους, οι Οθωμανοί κατέλαβαν το Δεσποτάτο και περιόρισαν τους Τόκκο στην νησιώτικη Παλατινή Κομητεία. Οι Τόκκο διατήρησαν την Παλατινή Κομητεία μέχρι την κατάληψη της από τους Οθωμανούς και την δημοκρατία της Βενετίας που μοίρασαν τα νησιά σύμφωνα με την Συνθήκη της Κωνσταντινούπολης (1479) Η Ζάκυνθος πέρασε ολόκληρη στην δημοκρατία της Βενετίας και η Κεφαλονιά μοιράστηκε ανάμεσα στους Βενετούς και τους Οθωμανούς.

Το νησί κατακτήθηκε από την δημοκρατία της Βενετίας (1500) Ηταν μια σπάνια επιτυχία της δημοκρατίας στον δεύτερο ΒενετοΤουρκικό πόλεμο, στον οποίο είχε ηττηθεί από τους Οθωμανούς. Από τότε μέχρι την πτώση της δημοκρατίας (1797) η Κεφαλονιά ανήκε στο Κράτος της Θάλασσας με τα υπόλοιπα Επτάνησα. Τελευταία κατάκτηση της Βενετίας από τους Τούρκους ήταν η Λευκάδα (1684)

Η φιλελεύθερη κατάσταση που επικρατούσε στο νησί στην Βενετοκρατία οδήγησε τον Βενετό κυβερνήτη Μαρκαντόνιο Τζουστινιάν (1516 – 1571) να τυπώσει Εβραικά βιβλία των οποίων έκανε εξαγωγή σε ολόκληρη την ανατολική Μεσόγειο. Οι Βενετοί οικοδόμησαν το κάστρο της Ασσου Κεφαλονιάς (1593 – 1596) με σχέδια του Βενετού μηχανικού Μαρίνου Γκεντιλίνη που εγκαταστάθηκε στην Κεφαλονιά, παντρεύτηκε Ελληνίδα και καταγράφηκε στην χρυσή βίβλο. Οι απόγονοι του υπάρχουν σήμερα στην Κεφαλονιά με το επώνυμο Γκεντιλίνης. Το κάστρο έχει θέα στον όρμο της Αγίας Κυριακής, στα βορειοδυτικά του νησιού, βόρεια από την Παλική και κατασκευάστηκε με στόχο να υπερασπιστεί το νησί από τους πειρατές και τις ναυτικές επιδρομές. Το κάστρο ήταν η πρωτεύουσα της βόρειας Κεφαλονιάς, αλλά μετά την κατάκτηση της Λευκάδας (1684) οι Οθωμανικές επιδρομές ελαττώθηκαν, έχασε την στρατηγική του σημασία και οι Βενετοί έκτισαν νέα πρωτεύουσα για ολόκληρο το νησί, το Αργοστόλι.

Με την έκρηξη της Ελληνικής επανάστασης του 1821 μεταφέρθηκαν στο κάστρο 7000 κάτοικοι από το Σούλι Θεσπρωτίας. Μετά τους φονικούς σεισμούς του 1953 οι λιγοστοί κάτοικοι εγκατέλειψαν το κάστρο που σήμερα διατηρείται μόνο σαν τουριστικός προορισμός. Από τον 16ο μέχρι τον 18ο αιώνα η Κεφαλονιά και η Ζάκυνθος ήταν οι μεγαλύτεροι τόποι εξαγωγής φραγκοστάφυλλου στον κόσμο. Κατείχαν έναν μεγάλο στόλο πλοίων. Οι πόλεις και τα χωριά ήταν κτισμένα επάνω σε λόφους, για να προστατεύσουν τους κατοίκους από τους πειρατές που είχαν ρημάξει εκείνη την εποχή την Μεσόγειο. Η Συνθήκη του Κάμπο Φόρμιο (1797) παραχώρησε τα Επτάνησα στην Γαλλία αμέσως μετά την διάλυση της δημοκρατίας από τους Γάλλους.

Οταν κατακτήθηκαν τα Επτάνησα από τους Γάλλους (1797) η Κεφαλονιά έγινε τμήμα του Γαλλικού διαμερίσματος της Ιθάκης. Την επόμενη χρονιά (1798) η Γαλλία πιέστηκε να παραδώσει τα Επτάνησα σε έναν ΟθωμανοΡώσικο στρατό, δημιουργήθηκε η Επτανήσιος Πολιτεία που την κυβερνούσε επίσημα η Τουρκία, αλλά την πραγματική εξουσία είχαν οι Ρώσοι. Με την Συνθήκη του Τιλσίτ τα Επτάνησα παραχωρήθηκαν ξανά στην Γαλλία και έμειναν υπό τον έλεγχο της μια διετία (1807 – 1809)

Η Μεγάλη Βρετανία κατέκτησε τα Επτάνησα από τον Ναπολέων Α Τον Σεπτέμβριο του 1809 η Βρετανική σημαία τοποθετήθηκε πάνω στο κάστρο της Ζακύνθου, ακολούθησε η υποταγή της Κεφαλονιάς και της Ιθάκης και η εγκατάσταση Βρετανού κυβερνήτη. Ο διάσημος Ελβετός μηχανικός Σαρλ Ντε Μποσέ έγινε επαρχιακός κυβερνήτης (1810 – 1814) Οι Βρετανοί έκαναν νέα μεγαλύτερα δημόσια έργα όπως η Γέφυρα Ντε Μποσέ, η μεγαλύτερη λίθινη γέφυρα πάνω από θάλασσα στον κόσμο, συνολικού μήκους 689.9 μέτρων. Η γέφυρα συνδέει το Αργοστόλι με το βόρειο τμήμα του νησιού, διαχωρίζει την λιμνοθάλασσα του Κουτάβου από τον κόλπο.

Τα Επτάνησα, έγιναν με την Συνθήκη των Παρισίων τμήμα του Ηνωμένου Βασιλείου (5 Νοεμβρίου 1815) σαν Ηνωμένο Κράτος των Ιονίων Νήσων και η έδρα του ύπατου αρμοστή Ιονίων νήσων. Τα επόμενα χρόνια δημιουργήθηκαν επαναστατικές ομάδες, με αρχικό στόχο να προσφέρουν βοήθεια στην Ελληνική επανάσταση του 1821 αλλά στράφηκαν σποραδικά και εναντίον των Βρετανών που κυβερνούσαν τα Επτάνησα. Η αντίσταση αυξήθηκε σημαντικά (1848) με πολλές αψιμαχίες στο Αργοστόλι και στο Ληξούρι, που οδήγησαν τους Βρετανούς στην απόφαση να περιορίσουν την ελευθερία του τύπου και να καταργήσουν την Χρυσή Βίβλο. Η ένωση με την Ελλάδα ήταν ο βασικός στόχος των γηγενών κατοίκων και οι αψιμαχίες εντάθηκαν μετά το 1850

Η δεύτερη εθνική συνέλευση στην Αθήνα, εξέλεξε βασιλιά των Ελλήνων τον πρίγκιπα Γουλιέλμο της Δανίας που στέφθηκε νέος βασιλιάς ως Γεώργιος Α της Ελλάδας. Η Μεγάλη Βρετανία μετά την απόφαση αυτή έδωσε δώρο στην Ελλάδα τα Επτάνησα, επειδή η αδελφή του νέου Ελληνα βασιλιά, Αλεξάνδρα της Δανίας, είχε παντρευτεί τον πρίγκιπα Εδουάρδο της Ουαλίας, διάδοχο του Αγγλικού θρόνου. Η Μεγάλη Βρετανία, η Γαλλία, η Ελλάδα και η Ρωσία υπέγραψαν την Συνθήκη του Λονδίνου (29 Μαρτίου 1864) που κατοχύρωσε τα Επτάνησα ως Ελληνική επαρχία. Ο λόρδος ύπατος αρμοστής των Ιονίων νήσων, κήρυξε επίσημα την ένωση των Επτανήσων με την Ελλάδα.

Στον Α Παγκόσμιου πόλεμου, το νησί κατέλαβαν για μικρό χρονικό διάστημα οι Γαλλικές ναυτικές δυνάμεις. Στον Β Παγκόσμιο πόλεμο, καταλήφθηκε αρχικά από τους Ιταλούς, που απέβλεπαν στην ενσωμάτωση της Επτανήσου στην Ιταλία, καθιερώνοντας νομισματική και οικονομική ένωση. Με την Ιταλική συνθηκολόγηση, το 1943 οι Γερμανοί κατέλαβαν την Κεφαλονιά και μετά από μεγάλη μάχη με τους 12000 Ιταλούς στρατιώτες της Μεραρχίας Ακουι (Divisione Acqui) που επιθυμούσαν να επιστρέψουν στην πατρίδα τους, εκτέλεσαν τους περισσότερους από αυτούς. Στην Κεφαλονιά αναπτύχθηκε ισχυρό κίνημα αντίστασης από το ΕΑΜ ενώ κατά την περίοδο του εμφυλίου δόθηκαν πολλές μάχες μεταξύ του κυβερνητικού στρατού και των ανταρτών, που δρούσαν στο νησί μέχρι τα τέλη του 1949

Η Κεφαλονιά πλήγηκε από τους μεγάλους σεισμούς του 1953 όταν ισοπεδώθηκαν όλα σχεδόν τα οικήματα του νησιού. Σύμφωνα με τα στοιχεία της απογραφής του 1951 η Κεφαλονιά αριθμούσε 47369 κατοίκους. Στην απογραφή του 1961 την πρώτη μετά τους σεισμούς, ο πληθυσμός είχε μειωθεί κατά σχεδόν 16% φτάνοντας τους 39793 μόνιμους κατοίκους.

Στην δεκαετία που ακολούθησε η εσωτερική μετανάστευση αυξήθηκε, ενώ αρκετοί κάτοικοι από φτωχότερα μέρη της Ελλάδος εγκαταστάθηκαν στο νησί. Σχετικά αργά αναπτύχθηκε ο τουρισμός στο νησί καθώς οι Κεφαλονίτες είχαν έσοδα από τη ναυτιλία, τον παραδοσιακά ανεπτυγμένο πρωτογενή τομέα και το συνάλλαγμα.

Σήμερα η Κεφαλονιά θεωρείται ως μια από τις πλέον ανεπτυγμένες περιοχές της Ελλάδας, με ένα από τα υψηλότερα κατά κεφαλήν εισοδήματα, ενώ βρίσκεται και στις πρώτες θέσεις πανελληνίως σε αποταμιεύσεις. Σε ότι αφορά στον πληθυσμό του νησιού, βάσει της απογραφής του 2011 ο μόνιμος ανέρχεται πλέον σε 35801 κατοίκους, ο πραγματικός σε 38082 και ο νόμιμος σε 37766

Προσωπικότητες

  • Παναγής Βαλλιάνος, εθνικός ευεργέτης
  • Σπυρίδων Βικάτος, ζωγράφος
  • Κωνσταντίνος Γεράκης, πρωθυπουργός του Σιάμ
  • Νίκος Καββαδίας, ποιητής
  • Γιώργος Καλαφάτης, ιδρυτής Παναθηναικού oμίλου
  • Αννα Πολλάτου (1983 – 2014) Ολυμπιονίκης Ρυθμική Γυμναστική
  • Σπυρίδων Μαρινάτος (1901 – 1974) αρχαιολόγος
  • Ανδρέας Μιχαλιτσιάνος, αστρονόμος
  • Ευάγγελος Τυπάλδος Μπασιάς, ευεργέτης
  • Νικόλαος Πλάτων, αρχαιολόγος
  • Αδελφοί Χριστόδουλος και Ιωάννης Τσιγάντε, στρατιωτικοί
  • Νικόλαος Ξυδιάς Τυπάλδος (1826 – 1909) ζωγράφος
  • Ιωάννης Φωκάς (1536 – 1602) θαλασσοπόρος
  • Παναγής Χαροκόπος, εθνικός ευεργέτης