Σπέτσες Ιστορία

Σπέτσες

Οι Σπέτσες στην αρχαιότητα ονομάζονταν Πιτυόνησος και Πιτυούσα. Το σημερινό όνομα, το πήρε από τους ναυτικούς του Μεσαίωνα, Καταλανούς, Γενουάτες και Ενετούς. Κατά άλλη εκδοχή, το όνομα προήλθε από το Πέτσα (Πετσιώτες) που φέρεται ως Αρβανίτικος γλωσσικός αναγραμματισμός του αρχαίου ονόματος Πιτυούσα. Στην εποχή της Φραγκοκρατίας οι Σπέτσες περιήλθαν στους Ενετούς (1220 – 1460) και εξ αυτών στους Τούρκους.

Τον 17ο αιώνα ο πληθυσμός της ήταν κυρίως Αρβανίτες Χριστιανοί που είχαν εγκατασταθεί από τον 15ο αιώνα. Αυξήθηκε στην συνέχεια με αποίκους από τις ακτές της Λακωνίας, της Τσακωνιάς και της Αργολίδας. Ο αρχικός Μεσαιωνικός οικισμός ήταν βορειοδυτικά της σημερινής πόλης. Στην σημερινή θέση Καστέλι, όπου υπήρχε Ακρόπολη επί λόφου (σημερινή θέση, ο ναός του Αγίου Βασιλείου)

Οι κάτοικοι των Σπετσών έλαβαν μέρος στον ΡωσοΤουρκικό πόλεμο (1770) και υπέστησαν μεγάλη καταστροφή από τους Τούρκους. Μετά όμως 5 έτη (1774 – 1775) αμνηστεύθηκαν από τους Τούρκους. Τότε οι κάτοικοι κατέβηκαν στην παραλία και έκτισαν την σημερινή πόλη. Την φιλοπατρία τους όμως οι Σπετσιώτες την έδειξαν και το 1790 όταν έσπευσαν να βοηθήσουν τον Λάμπρο Κατσώνη. Για την πράξη τους αυτή υπέστησαν νέα καταστροφή από τους Τούρκους. Επί Οθωμανικής αυτοκρατορίας, τα Σπετσιώτικα πληρώματα αποκαλούνταν Τζαμουτζαλήδες έναντι των Υδραίικων που αποκαλούνταν Σουλουτζαλήδες που όμως ήταν λίαν περιζήτητα ακόμη και από τους Οθωμανούς στόλαρχους όπως και από τον Καρά Αλή.

Την περίοδο 1821 – 1832 οι Σπέτσες έπαιξαν πρωταγωνιστικό ρόλο στην Ελληνική επανάσταση. Οι Σπετσιώτες πρώτοι ύψωσαν τη σημαία της επανάστασης την 2η και 3η (Κυριακή του Λαζάρου) Απριλίου του 1821 με μεγάλη τελετή και κανονιοβολισμούς. Κατά τον σύγχρονο της επανάστασης Ομηρίδη Σκυλίτση, αυτό έγινε στις 26 Μαρτίου. Ο Σπετσιωτικός στόλος, αποτελούμενος από εμπορικά πλοία, πήρε μέρος σε μεγάλο αριθμό ναυμαχιών, όπως της Αρμάτας, καθώς και σε αποκλεισμούς οχυρών, συγκεκριμένα του Ναυπλίου και της Μονεμβασιάς. Την περίοδο αυτή κάνουν την εμφάνισή τους ηρωικά ονόματα όπως Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα, Ανδρέας Μιαούλης, Χατζηγιάννης Μέξης και Κοσμάς Μπαρμπάτσης, ονόματα τα οποία σήμερα κατέχουν υψηλή θέση στην Ελληνική ιστορία.

Το 1822 ο Τουρκικός στόλος κατευθύνεται προς τον Αργολικό κόλπο, με τελικό προορισμό το Ναύπλιο, σε μια ύστατη προσπάθεια ανεφοδιασμού του οχυρού. Στις 8 Σεπτεμβρίου ο στόλος εμφανίζεται ανατολικά των Σπετσών, μεταξύ Σπετσοπούλας και Τρικερίου και ο τρινήσιος στόλος των Σπετσών, της Υδρας και των Ψαρών, υπό τον ναύαρχο Ανδρέα Μιαούλη, κινείται προς αντιμετώπιση των Τούρκων. Σύμφωνα με τον ιστορικό Χατζηανάργυρο, στην ναυμαχία που ακολούθησε μεταξύ των δυο στόλων, πήραν μέρος 140 και πλέον πλοία.

Σε αυτήν την κρίσιμη στιγμή εμφανίζεται ο Σπετσιώτης πυρπολητής Κοσμάς Μπαρμπάτσης, ο οποίος καταφέρνει να εισέλθει στο κέντρο του Τουρκικού σχηματισμού. Η ηρωική αυτή πράξη του Σπετσιώτη ναυτικού είχε ως αποτέλεσμα την υποχώρηση του Τουρκικού στόλου από τον Αργολικό κόλπο. Σε ανάμνηση αυτού του ιστορικού γεγονότος οι Σπετσιώτες έκτισαν την εκκλησία της Παναγίας της Αρμάτας στην περιοχή του Φάρου των Σπετσών.

Σήμερα το νησί των Σπετσών, γιορτάζει το ιστορικό αυτό γεγονός, με τις εκδηλώσεις της Αρμάτας, κάθε χρόνο την δεύτερη εβδομάδα του Σεπτεμβρίου. Θεατρικές παραστάσεις, πολιτιστικές εκθέσεις καθώς και μουσικές παραστάσεις που κλιμακώνονται με την αναπαράσταση της ναυμαχίας των Σπετσών, μπροστά στο νέο λιμάνι του νησιού. Επίσης στο νησί γιορτάζει και η Παναγιά η Αρμάτα.

Μετά το τέλος της επανάστασης και τη δημιουργία του Ελληνικού κράτους οι Σπέτσες επισκιάζονται από την οικονομική ανάπτυξη των Αθηνών. Αρχίζουν να παρακμάζουν ως εμπορικό και ναυτιλιακό κέντρο και παράλληλα μειώνεται ο πληθυσμός τους. Για να αντιμετωπιστεί αυτό το πρόβλημα, στις αρχές του 20ου αιώνα, αρχίζει ο εκσυγχρονισμός του νησιού και η αναβάθμισή του σε θέρετρο της αφρόκρεμας της Αθηναικής κοινωνίας, κυρίως με πρωτοβουλία του ευεργέτη Σωτήριου Αναργύρου, γόνου πλούσιας Σπετσιώτικης οικογένειας εφοπλιστών.

Είχε μεταναστεύσει σε μικρή ηλικία, το 1868 στην Αμερική, λόγω οικονομικής δυσχέρειας, αλλά το 1899 επιστρέφει πλέον ως ισχυρός μεγαλέμπορος καπνού και αρχίζει το έργο της αναβάθμισης και εκσυγχρονισμού του αγαπημένου του νησιού. Εκτός άλλων, πευκοφυτεύει το μεγαλύτερο μέρος του νησιού, που μέχρι τότε δεν είχε σημαντική βλάστηση, χτίζει το πρώτο υδραγωγείο και το διάσημο ξενοδοχείο Ποσειδώνιον, που εγκαινιάζεται το 1914 και έχει ως πρότυπα πολυτελή ξενοδοχεία της Γαλλίας.

Το 1927 γίνεται η έναρξη της λειτουργίας της Αναργυρείου και Κοργιαλένειου σχολής Σπετσών, η οποία πραγματικά ανεβάζει το πολιτιστικό επίπεδο του νησιού. Η σχολή υπήρξε ένα από τα καλύτερα πρότυπα κολέγια των Βαλκανίων και υπήρξε έμπνευση του Βενιζέλου.

Λειτούργησε μέχρι το 1983 με Ελληνες και αλλοδαπούς μαθητές. Από το 1983 σε ένα από τα κτίρια της σχολής λειτουργεί το Λύκειο του νησιού ενώ σε άλλα κτίρια φιλοξενήθηκε το Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Σπετσών και το Τμήμα Τουριστικών Επιχειρήσεων. Οι προσπάθειες αυτές της αναβάθμισης των Σπετσών από τον Σωτήριο Ανάργυρο απέδωσαν, αλλά οι καρποί των έργων του αρχίζουν πραγματικά να φαίνονται από τη δεκαετία του 60 και του 70 όταν Έλληνες και ξένοι αναγνωρίζοντας τις Σπέτσες ως ιδανικό παραθεριστικό προορισμό, συρρέουν στο νησί αυξάνοντας έτσι με τη πάροδο του χρόνου την κίνηση και την τουριστική αξία του.

Παράλληλα, εύποροι αγοράζουν και ανακαινίζουν πολλά από τα εγκαταλελειμένα αρχοντικά του νησιού. Τα έσοδα από το τουρισμό σταδιακά μεταμορφώνουν τις Σπέτσες από ένα ήσυχο νησί σε έναν από τους πλέον δημοφιλής τουριστικούς προορισμούς όπου καλοδιατηρημένα αρχοντικά και παραδοσιακή αρχιτεκτονική, συνυπάρχουν με την ζωντάνια των τουριστών και την πλούσια νυχτερινή ζωή.