Τήνος Ιστορία

Τήνος

Σύμφωνα με ένα μύθο της Ελληνικής μυθολογίας, ο θεός της θάλασσας Ποσειδώνας έστειλε στο νησί αυτό ένα σμήνος πελαργών, προκειμένου να απαλλάξει τους αρχαίους κατοίκους του από τα πολλά φίδια που το είχαν σχεδόν κατακλύσει. Επρόκειτο για συστηματική εκδίωξη και εξόντωση των αρχικών κατοίκων του, πιθανότατα Τυρρηνών ή Ετρούσκων και πάντως εκ μέρους των Ιώνων που από την εποχή του Πεισίστρατου κατέκτησαν και την Τήνο. Οι κάτοικοι από τον 4ο αιώνα πχ τιμώντας τον Ποσειδώνα και την μυθική σύζυγό του Αμφιτρίτη, ανήγειραν ναό στην σημερινή τοποθεσία Κιόνια. Η τοποθεσία με το ιερό κατά τους ιστορικούς χρόνους εξελίχθηκε σε μεγάλο θρησκευτικό κέντρο, όπου οι προσκυνητές της ιερής Δήλου σταματούσαν πρώτα για κάθαρση.

Ενας άλλος μύθος που συνδέεται με το νησί, είναι αυτός των Βορεάδων, τον οποίο γνωρίζουμε αποσπασματικά από διάφορες πηγές. Σημαντικότερη πηγή για αυτόν τον μύθο παραμένει ο Απολλώνιος ο Ρόδιος, στα σχόλια που κάνει για την Αργοναυτική εκστρατεία. Σύμφωνα με αυτόν τον μύθο, οι δύο Βορεάδες, Ζήτης και Καλάις, κατά την επιστροφή τους από την Αργοναυτική εκστρατεία, έγιναν θύματα του μίσους του Ηρακλή για τον πατέρα τους. Ο Ηρακλής τους κυνήγησε αμέσως μετά την έξοδο του πλοίου της Αργούς από τον Ελλήσποντο στο Αιγαίο, αλλά οι Βορεάδες ήταν πτερωτοί και τους έφθασε αρκετά πιο κάτω στο Αιγαίο, επάνω από την Τήνο, όπου και τους φόνευσε τελικά.

Σύμφωνα με τον ίδιο μύθο, οι Βορεάδες ενταφιάστηκαν στο όρος Γύρος, το οποίο ταυτίζεται από πολλούς με τον σημερινό Τσικνιά. Πάνω στο τάφο κάθε Βορεάδη ο μύθος λέει ότι τοποθετήθηκε ένας ογκόλιθος που εσείετο αέναα, άλλοτε περισσότερο και άλλοτε λιγότερο, ανάλογα με την πνοή του πατέρα τους Βορέα, του θεού των ανέμων. Πρόκειται για καθαρό συμβολισμό των δύο βασικών ανέμων, του βορρά και του νότου, που φυσούν ασταμάτητα και πνέουν ισχυρά στο νησί κάθε χρόνο, με τέτοια δύναμη ώστε σηκώνουν ακόμα και τους λίθους.

Ιχνη πρώτης εγκατάστασης, που βρέθηκαν στις νοτιοδυτικές ακτές της Τήνου, στην θέση Καστρί αλλά και σε κοντινή περιοχή της Καρδιανής, ανήκουν στη νεολιθική και πρωτοκυκλαδική εποχή. Το 776 πχ η Τήνος βρίσκεται υπό την επικράτεια των Ερετριέων και το 650 πχ πέρασε στην κηδεμονία των Αθηναίων. Το 505 πΧ ανήκε στον Μιλήσιο Τύραννο Αρισταγόρα και το 490 πΧ πέρασε στους Πέρσες.

Κατά τους Περσικούς πολέμους, ο Τήνιος Παναίτιος έσπευσε και αποκάλυψε στους Ελληνες τα σχέδια των Περσών. Για το λόγο αυτό, το όνομα της Τήνου αναγράφηκε ετεροχρονισμένα στον τρίποδα που αφιέρωσαν οι Ελληνες στους Δελφούς. Η τριήρης του Παναιτίου είναι σήμερα το έμβλημα του Δήμου Τήνου. Στην συνέχεια, η Τήνος αποτέλεσε μέλος της Αθηναικής συμμαχίας. Κατά τον 3ο αιώνα πΧ η Τήνος πέρασε στο βασίλειο των Μακεδόνων. Το ιερό του Ποσειδώνα και της Αμφιτρίτης ανακαινίστηκε και παρείχε ασυλία. Την εποχή εκείνη, η Τήνος αποτελούσε την έδρα του, ανανεωμένου από τους Ρόδιους, Κοινού των Νησιωτών και γνώρισε μεγάλη ακμή.

Αργότερα, η Τήνος υπάχθηκε στην Ρωμαική επαρχία της Ασίας και κατά τον 1ο αιώνα υπέφερε από τις συγκρούσεις των Ρωμαίων με τον βασιλιά του Πόντου Μιθριδάτη αφενός και από τους πειρατές αφετέρου. Τότε καταστράφηκαν και πολλά αγάλματα στο ιερό του Ποσειδώνα.

Πειρατικές επιδρομές, άνιση κατανομή της γης και σκληροί φόροι, στα χρόνια της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας η Τήνος παρακμάζει.

Η Κωνσταντινούπολη κατακτήθηκε από τους Λατίνους που συμμετείχαν στην Δ σταυροφορία οπότε και δημιουργήθηκε η Λατινική αυτοκρατορία (1204) Τα επόμενα χρόνια οι Σταυροφόροι ξεκίνησαν την κατάκτηση των νησιών του Αιγαίου. Η Τήνος και η Μύκονος κατακτήθηκαν από τους αδελφούς Ανδρέα και Ιερεμία Γκίζι, που ανήκαν στην επιφανή οικογένεια Γκίζι από την Βενετία και ήταν ανιψιοί του δόγη Ενρίκο Ντάντολο.

O Ανδρέας Γκίζι έγινε ο πρώτος Λατίνος κυβερνήτης του νησιού, υπό την υψηλή κυριαρχία του δούκα του Αρχιπελάγους Μάρκου Σανούδου (1207) Τον Ανδρέα Γκίζι διαδέχθηκε ο γιος του Βαρθολομαίος Α Γκίζι (19 Μαρτίου 1277) που λίγο πριν τον θάνατο του (1303) πήρε σαν δώρο την Κέα και την Σέριφο, που ανακατέλαβαν οι Βενετοί από την Βυζαντινή αυτοκρατορία. Οι Γκίζι κυβέρνησαν το νησί περίπου δυο αιώνες και τα μέλη της οικογένειας γνώρισαν μεγάλες διακρίσεις. Ο γιος του Βαρθολομαίου Α Γεώργιος Α Γκίζι έγινε, μέσω του πρώτου γάμου του, βαρώνος της Χαλανδρίτσας, στο πριγκιπάτο της Αχαίας (1286 – 1311) και Καστελάνος της Καλαμάτας (1292). Μέσω του δεύτερου γάμου του με την Αλίκη Ντάλε Κάρτσερι, εξασφάλισε την Τριτημορία της Εύβοιας που κληρονόμησε ο γιος του Βαρθολομαίος Β Γκίζι από την μητέρα του (1313) Ο τελευταίος γόνος της οικογένειας Γκίζι που κυβέρνησε την Τήνο, ήταν ο Γεώργιος Γ Γκίζι Με τον θάνατο του χωρίς απογόνους (1390) το νησί μεταβιβάστηκε στην δημοκρατία της Βενετίας.

Σε αντίθεση με την γειτονική Μύκονο που έπεσε γρήγορα στους Τούρκους (1537) η Τήνος διατηρήθηκε στα χέρια των Βενετών πολλούς αιώνες. Ως το 1715 η Τήνος όχι μόνο δεν πέρασε στα χέρια των Οθωμανών, αλλά υπήρξε ορμητήριο καταστροφικών επιδρομών εναντίον τους. Η κεντρική της θέση στο πέλαγος εξηγεί την επιμονή των Βενετών. Οποιος είχε την Τήνο, είχε τον έλεγχο του Αιγαίου. Η μακροχρόνια παρουσία τους εξηγεί την ύπαρξη μεγάλης καθολικής κοινότητας στο νησί μέχρι σήμερα.

Το 1715 οι Τούρκοι παρέλαβαν το νησί. Ηταν το τελευταίο νησί του Αιγαίου που παραδόθηκε στους Τούρκους. Εξαιτίας αυτού, τα 100 χρόνια της Τουρκοκρατίας οι Τήνιοι κράτησαν πολλά προνόμια, θρησκευτικά, διοικητικά, οικονομικά και μπόρεσαν να αναπτύξουν το εμπόριο, τη ναυτιλία και τις βιοτεχνίες. Στο διάστημα αυτό και μετά τα Ορλωφικά, η Τήνος πέρασε για λίγο στη Ρωσική κατοχή (1770- 1774) Το νησί πήρε ενεργό μέρος στην επανάσταση του 1821 και οι Τήνιοι προσέφεραν πολλά στον αγώνα για την απελευθέρωση από τους Τούρκους, τόσο στην ξηρά όσο και στην θάλασσα. Ο εθνικοαπελευθερωτικός αγώνας άρχισε από τον Πύργο της Τήνου στις 31 Μαρτίου 1821 με αρχηγό το Γεώργιο Παλαμάρη. Ακολούθησε η Χώρα στις 30 Απριλίου.

Στα τέλη του 18ου αιώνα, πληθαίνουν οι σχέσεις με τον Ελληνισμό των Μικρασιατικών παραλίων. Ακμάζει στην Σμύρνη η παροικία των Τηνίων, γόνος της οποίας υπήρξε ο Αμβρόσιος, μετέπειτα μητροπολίτης Μοσχονησίων.

Η εύρεση της εικόνας της Παναγίας στις 30 Ιανουαρίου του 1823 προκαλεί εθνική συγκίνηση και ερμηνεύεται ως ιερό μήνυμα για το δίκαιο του αγώνα. Συγκίνηση, αλλά και αγανάκτηση, θα προκαλέσει τον δεκαπενταύγουστο του 1940 ο τορπιλισμός του ευδρόμου Ελλη από Ιταλικό υποβρύχιο.