Ζάκυνθος Ιστορία

Ζάκυνθος

Η Ζάκυνθος, την οποία ο Ομηρος αναφέρει σαν Υλήεσσα δηλαδή δασώδη, πήρε το όνομά της από τον πρώτο εποικιστή της τον Ζάκυνθο, γιό του βασιλιά της Φρυγίας Δάρδανου.

Στην συνέχεια την κατέκτησε ο Αρκείσιος, απόγονος του βασιλιά της Κεφαλονιάς Κέφαλου, πατέρα του Λαέρτη και παππού του Οδυσσέα. Ετσι περιήλθε η Ζάκυνθος στο βασίλειο του Οδυσσέα, ο οποίος σύμφωνα με το Ομηρικό έπος Οδύσσεια συμμετείχε με δώδεκα πλοία στον Τρωικό πόλεμο. Μετά την επιστροφή του όμως και τον φόνο των μνηστήρων από τους οποίους είκοσι ήταν από την Ζάκυνθο, οι Ζακυνθινοί επαναστάτησαν και απέσπασαν το νησί τους από το βασίλειο του Οδυσσέα.

Η Ζάκυνθος, ακολουθώντας το πνεύμα που επικρατούσε στις πόλεις κράτη του αρχαίου Ελληνικού χώρου κυβερνήθηκε με το πολίτευμα της δημοκρατίας. Τον 7ο αιώνα πΧ οι Ζακυνθινοί ίδρυσαν την Σαγούντο στην Ιβηρική χερσόνησο κοντά στην Βαρκελώνη, που απείχε μόλις 1.3 χιλιόμετρα από την θάλασσα. Κατά τον Στέφανο Βυζάντιο, Ζάκυνθος ή Ζακυνθία ήταν και άλλη μια πόλη στην βόρεια Αφρική (η Λιβύη των αρχαίων Ελλήνων) ίσως και αυτή μια άλλη αποικία των Ζακυνθινών.

Στους Περσικούς πολέμους η Ζάκυνθος έμεινε ουδέτερη. Οταν ξέσπασε ο πρώτος Πελοποννησιακός πόλεμος (459 πΧ – 446 πΧ) ο Αθηναίος στρατηγός Τολμίδης συμμάχησε με την Ζάκυνθο. Οι Λακεδαιμόνιοι έκαναν ανεπιτυχή επίθεση να καταλάβουν το νησί (430 πΧ) Οι Ζακυνθινοί ανήκαν στους αυτόνομους συμμάχους των Αθηναίων και συμμετείχαν στην καταστροφική εκστρατεία στην Σικελία.

Οταν έληξε ο Πελοποννησιακός πόλεμος, η Ζάκυνθος φαίνεται ότι έγινε υποτελής των Σπαρτιατών. Ο Τιμόθεος, ένας Αθηναίος στρατιωτικός, μετέφερε στην επιστροφή του από την Κέρκυρα εξόριστους Ζακυνθινούς (374 πΧ) και έκτισε μαζί τους ένα οχυρωμένο φρούριο. Οι εξόριστοι φαίνεται οι ήταν Ζακυνθινοί που αντιτάχθηκαν στους ηγεμόνες τους όταν έστειλαν για βοήθεια 25 πλοία στους Σπαρτιάτες.

Η συμμαχία με την Ζάκυνθο ήταν πολύ σημαντική για τους Αθηναίους αφού το νησί τους παρείχε την λιθανθρακόπισσα που ήταν πολύτιμη για να ενισχύσουν την ανθεκτικότητα στις Αθηναικές τριήρεις, που ήταν κατασκευασμένες από ξύλο πεύκου. Η εξαγωγή της λιθανθρακόπισσας γινόταν από την λίμνη Κερίου, χρησιμοποιώντας καλάμια με φύλλα μυρτιάς στην άκρη.

Τον 3ο αιώνα πΧ που η Ζάκυνθος ανήκε στην Αιτωλική συμπολιτεία, την κατέλαβε ο Φίλιππος Ε της Μακεδονίας. Ο Ρωμαίος Πραίτορας κατέλαβε προσωρινά την πόλη της Ζακύνθου εκτός από την Ακρόπολη (211 πΧ) αλλά ο Φίλιππος Ε λίγο αργότερα την ανακατέλαβε. Η Ζάκυνθος κατακτήθηκε οριστικά από την Ρώμη με τον στρατηγό Μάρκο Φούλβιους Νομπίλιορ (191 πΧ)

Στους Μιθριδατικούς πολέμους δέχτηκε επίθεση από τον στρατηγό του Μιθριδάτη, Αρχέλαο, αλλά αποκρούστηκε. Οι Ρωμαίοι της παραχώρησαν σχετική αυτονομία. Σύμφωνα με την τοπική παράδοση, ο χριστιανισμός διαδόθηκε στο νησί από την Μαρία Μαγδαληνή το 34 μΧ όταν το πλοίο που την μετέφερε στην Ρώμη σταμάτησε για λίγο στην Ζάκυνθο.

Στη διάρκεια των πρώτων Βυζαντινών χρόνων το νησί λεηλατείται από πειρατές και βάνδαλους. Τον Μεσαίωνα το νησί ανήκε μέχρι το 1185 στο Βυζαντινό Θέμα Κεφαλληνίας, μαζί με τα υπόλοιπα Επτάνησα.

Η Παλατινή Κομητεία της Κεφαλλονιάς και της Ζακύνθου την περίοδο 1185 – 1479 ήταν επαρχία του βασιλείου της Σικελίας. Ο τίτλος του κόμη δόθηκε για πρώτη φορά στον Μαργαριτόνε του Μπρίντιζι που πήρε σαν δώρο την Κεφαλλονιά και την Ζάκυνθο από τον Γουλιέλμο Β της Σικελίας (1185) για τις υπηρεσίες που του είχε προσφέρει. Οι κυβερνήτες της Παλατινής Κομητείας μετά τον Μαργαριτόνε (1185 – 1195) ήταν: Οικογένεια Ορσίνι (1195 – 1325) Οίκος των Καπετιδών Ανζού (1325 – 1357) Οίκος των Τόκκων (1357 – 1479)

Η oικογένεια Τόκκο χρησιμοποίησε την Παλατινή Κομητεία σαν βάση για την κατάκτηση περιοχών της ηπειρωτικής Ελλάδας και κατέλαβαν (1411) το Δεσποτάτο της Ηπείρου. Η προέλαση των Οθωμανών στα δυτικά συρρίκνωσε σταδιακά την κυριαρχία τους, οι Οθωμανοί κατέλαβαν το Δεσποτάτο και περιόρισαν τους Τόκκο στην νησιώτικη Παλατινή Κομητεία. Οι Τόκκο διατήρησαν την Παλατινή Κομητεία μέχρι την κατάληψη της από τους Οθωμανούς και την Δημοκρατία της Βενετίας που μοίρασαν τα νησιά σύμφωνα με την Συνθήκη της Κωνσταντινούπολης (1479) Η Ζάκυνθος πέρασε ολόκληρη στην Δημοκρατία της Βενετίας και η Κεφαλλονιά μοιράστηκε ανάμεσα στους Βενετούς και τους Οθωμανούς.

Η Ζάκυνθος παρέμεινε υπό Βενετική κυριαρχία για περισσότερους από τρεις αιώνες μέχρι την διάλυση της Δημοκρατίας (1479 – 1797) Αξιοσημείωτο γεγονός της περιόδου αυτής ήταν η λαική εξέγερση, γνωστή με το όνομα Ρεμπελιό των Ποπολάρων. Η Ζάκυνθος είχε ενεργό συμμετοχή στην εθνική εξέγερση των Ορλωφικών κατά των Οθωμανών (1770 – 1775) Ζακυνθινό εκστρατευτικό σώμα καθοδηγούμενο από τους κόμητες Ιωάννη Μακρή και Δημήτριο Μοτσενίγο πολέμησε στην Πελοπόννησο, ενώ δίκτυο κατασκόπων παρείχε πληροφορίες στους Ρώσους, αναφορικά με τις κινήσεις του Οθωμανικού στόλου.

Με την Συνθήκη του Κάμπο Φόρμιο ακολουθεί την διετία (1797 – 1799) η Γαλλοκρατία των Επτανήσων στην οποία κυβέρνησαν Γάλλοι. Με την Συνθήκη ΡωσοΤουρκικής Συμμαχίας (1799) οι Ρώσοι, σε συμμαχία τους Τούρκους κατέλαβαν προσωρινά το νησί μέχρι όπου συστάθηκε με την Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης η Επτανήσιος Πολιτεία (1800) Στην Επτανήσιο Πολιτεία μετείχε η Ζάκυνθος με τα άλλα νησιά του Ιονίου, απαρτίζοντας το πρώτο αυτόνομο Ελληνικό κρατίδιο υπό την σκιώδη επικυριαρχία του σουλτάνου, με ουσιαστικό κυβερνήτη τον Ζακυνθινό κόμη Γεώργιο Μοτσενίγο, γόνο επιφανούς οικογένειας του νησιού και διπλωμάτη στην υπηρεσία της Ρωσίας.

Οι Γάλλοι επανήλθαν με τον Ναπολέων Α (1807) αλλά σε δυο χρόνια η Μεγάλη Βρετανία ανακατέλαβε τα Επτάνησα. Τον Σεπτέμβριο του 1809 η Βρετανική σημαία τοποθετήθηκε πάνω στο κάστρο της Ζακύνθου, ακολούθησε η υποταγή της Κεφαλλονιάς και της Ιθάκης και η εγκατάσταση Βρετανού κυβερνήτη.

Τα Επτάνησα, έγιναν με τη Συνθήκη των Παρισίων, τμήμα του Ηνωμένου Βασιλείου (5 Νοεμβρίου 1815) σαν Ηνωμένο Κράτος των Ιονίων Νήσων και η έδρα του ύπατου αρμοστή Ιονίων νήσων. Στην ουσία την περίοδο 1815 – 1864 η Ζάκυνθος μαζί με τα υπόλοιπα Επτάνησα ήταν τμήμα της Βρετανικής αποικιοκρατίας.

Το όνειρο των Ζακυνθινών να ενωθούν με την Ελλάδα πραγματοποιήθηκε ύστερα από σκληρούς αγώνες και συνολικά 680 χρόνια ξένης κατοχής. Η δεύτερη εθνική συνέλευση στην Αθήνα, εξέλεξε βασιλιά των Ελλήνων τον πρίγκιπα Γουλιέλμο της Δανίας που στέφθηκε νέος βασιλιάς ως Γεώργιος Α της Ελλάδας. Η Μεγάλη Βρετανία, μετά την απόφαση αυτή, έδωσε δώρο στην Ελλάδα τα Επτάνησα, επειδή η αδελφή του νέου Ελληνα βασιλιά Αλεξάνδρα της Δανίας, είχε παντρευτεί τον πρίγκιπα Εδουάρδο της Ουαλίας, διάδοχο του Αγγλικού θρόνου.

Η Μεγάλη Βρετανία, η Γαλλία, η Ελλάδα και η Ρωσία υπέγραψαν την Συνθήκη του Λονδίνου (29 Μαρτίου 1864) που κατοχύρωσε τα Επτάνησα ως Ελληνική επαρχία. Ο λόρδος ύπατος αρμοστής των Ιονίων νήσων κήρυξε επίσημα την ένωση των Επτανήσων με την Ελλάδα στις 21 Μαίου 1864

Στην κατοχή, ο δήμαρχος και ο επίσκοπος Χρυσόστομος αρνήθηκαν τον Ναζισμό και δεν επέτρεψαν στους Γερμανούς να δημιουργήσουν στρατόπεδα συγκέντρωσης Εβραίων στο νησί τους. Οι 275 Εβραίοι του νησιού βρήκαν προστασία σε μικρά χωριά από τους κατοίκους και επέζησαν όλοι, σε αντίθεση με το 80% των Εβραίων στην Ελληνική επικράτεια που μεταφέρθηκαν σε Ναζιστικά στρατόπεδα εξόντωσης και θανατώθηκαν στο ολοκαύτωμα.

Η Ζάκυνθος γνώρισε μεγάλες καταστροφές από τους φονικούς σεισμούς του 1953 στο Ιόνιο. Τα 7.1 – 7.3 Ρίχτερ κατέστρεψαν τα περισσότερα κτίρια στο νησί. Οικοδομήθηκαν στην συνέχεια ισχυρά αντισεισμικά κτίρια. Ενας νέος ισχυρός σεισμός 6.4 – 6.8 Ρίχτερ στις 26 Οκτωβρίου 2018 δεν προκάλεσε κανέναν τραυματισμό και κατέστρεψε μόνο την προβλήτα και ένα μοναστήρι του 13ου αιώνα.

Στην ιστορία της Ζακύνθου αναφέρονται πολλοί καταστροφικοί σεισμοί όπως αυτός του 1469 Ο μεγάλος σεισμός στις 16 Απριλίου 1513 ο οποίος κατέστρεψε τα τείχη του κάστρου. Ο σεισμός του 1514 ο οποίος γκρέμισε το νότιο τμήμα της αρχαίας πρωτεύουσας και του Κάστρου δημιουργώντας το χάσμα ανάμεσα στον λόφο της Μπόχαλης και του λόφου του Αγίου Ηλία, καθώς και ο σεισμός του 1622 όταν χωρίστηκε το ακρωτήριο Αγιος Σώστης από το νησί της Ζακύνθου σχηματίζοντας το ομώνυμο νησάκι στον κόλπο του Λαγανά. Το 1742 συνέβη τρομερός σεισμός και η γη σειόταν για ένα ολόκληρο έτος από τους μετασεισμούς.

Ισχυρότερος όλων ήταν ο σεισμός της 12ης Αυγούστου του 1953 που εκτιμάται ότι ήταν μεγέθους 7.1 βαθμών της κλίμακας Ρίχτερ. Ισοπεδώθηκαν σχεδόν όλα τα κτίρια του νησιού, εκτός από την εκκλησία του Αγίου Διονυσίου, το κτίριο της Εθνικής Τράπεζας και το σχολείο της συνοικίας του Αμμου στην πρωτεύουσα, που ήταν κτισμένα αντισεισμικά. Αυτό έδωσε αφορμή να θεσπισθούν αυστηρότατοι κανονισμοί δόμησης των νέων κτηρίων και να κτίζονται όλα αντισεισμικά, με την χρήση άφθονου χάλυβα για το οπλισμένο σκυρόδεμα που αποτελεί τον φέροντα σκελετό τους.

Ετσι, στους σεισμούς των δεκαετιών του 1980 και 1990 που έφθασαν μέχρι και 6.2 Ρίχτερ, καθώς και στους σεισμούς του Απριλίου 2006 που γίνονταν καθημερινά για ένα μήνα περίπου φθάνοντας σε μέγεθος μέχρι και 5.9 Ρίχτερ, οι ζημιές στα καινούργια κτίρια ήταν ελάχιστες. Με τα 6.8 Ρίχτερ του τελευταίου σεισμού της 26 Οκτωβρίου 2018 ταρακουνήθηκε όλο το νησί. Υπήρξαν μικρής έκτασης ζημιές σε παλαιά κυρίως κτίρια, αλλά σε γενικές γραμμές, η Ζάκυνθος άντεξε.

Προσωπικότητες

  • Αγιος Διονύσιος (1547 – 1622) Προστάτης και Αγιος του νησιού
  • Γρηγόριος Ξενόπουλος (1867 – 1951) Δημοσιογράφος και συγγραφέας
  • Ανδρέας Κάλβος (1792 – 1869) Ποιητής
  • Ελισάβετ Μουτζάν Μαρτινέγκου (1801 – 1832) Συγγραφέας
  • Δημήτριος Μοτσενίγος (1723 – 1793) Αγωνιστής των Ορλωφικών και διπλωμάτης
  • Σάμουελ Μπαρφ (1793 – 1880) Αγγλος φιλέλληνας και τραπεζικός
  • Διονύσιος Σολωμός (1798 – 1857) Ποιητής
  • Λουδοβίκος Στράνης (18ος – 19ος αιώνας) Πρόξενος της Ενωσης Σουηδίας Νορβηγίας στην Πάτρα και μέλος της Φιλικής Εταιρείας
  • Γεώργιος Τερτσέτης (1800 – 1874) Αγωνιστής της Ελληνικής επανάστασης και συγγραφέας