Ισθμια Αξιοθέατα

Ο Ισθμός, το στενό αυτό κομμάτι γης, που ενώνει τη Στερεά Ελλάδα με την Πελοπόννησο, αποτέλεσε, από την αρχαιότητα, μείζον ζήτημα για τους κατοίκους της Κορίνθου, αφού χώριζε το Σαρωνικό από τον Κορινθιακό κόλπο -και κατ’ επέκταση το Αιγαίο από το Ιόνιο πέλαγος- και καθιστούσε τη μετάβαση από τη μία θάλασσα στην άλλη επικίνδυνη, κουραστική και χρονοβόρα.

Έτσι, λοιπόν, στους χρόνους του Περίανδρου κατασκευάστηκε ο δίολκος, ένας δρόμος λιθόστρωτος, από την παραλία του Σχοινούντα (Καλαμάκι) έως του δυτικού πέρατος του καναλιού. Ο δρόμος αυτός, ο οποίος κατά ένα μεγάλο μέρος αποκαλύφθηκε από τη σκαπάνη του Νικ. Βερδελή, δεν είχε χαραχτεί σε ευθεία γραμμή, με σκοπό να αποφευχθούν οι απότομες ανηφοριές και κατηφοριές, έχει πλάτος 3,5 – 5 μέτρα και είναι στρωμένος με κανονικούς, πώρινους κυβόλιθους. Δεξιά και αριστερά φαίνεται πως είχαν ισοπεδωθεί χωματόδρομοι, χρήσιμοι επίσης στο έργο της μεταφοράς των σκαφών. Στη μέση του λίθινου καταστρώματος υπάρχουν δυο βαθιές παράλληλες αυλακιές, που απέχουν 1,50 μέτρα η μία από την άλλη. Στις αυλακιές αυτές κινούνταν οι τροχοί μιας, μεγάλου μήκους, κατασκευής, η οποία έφερε πάνω της το σκάφος και η οποία ονομαζόταν ολκός. Η, πολύ κουραστική, αυτή διαδικασία χρησιμοποιούταν μόνο για ελαφρά πλοία και κυρίως πολεμικά, όταν ήταν πραγματικά ανάγκη να βρεθούν γρήγορα από τη μία θάλασσα στην άλλη.

Υπολείμματα υστερομυκηναϊκού τείχους, ή κατά άλλους ερευνητές αναλημματικού τοίχου, βρίσκονται σήμερα κοντά στο χώρο της αρχαίας Ισθμίας. Πρόκειται για ένα τείχος ακανόνιστου σχήματος, κατασκευασμένο με ογκόλιθους και εσωτερικό παραγέμισμα από μικρές πέτρες και χώματα (πάχους από 2 έως 3.5 μέτρα). Η χρονολογία κατασκευής του προσδιορίζεται στον 12ο π.Χ. αιώνα.

Στην περιοχή της αρχαίας Ισθμίας τα πλέον αξιοθέατα είναι το θέατρο και το στάδιο. Στα 1883 έγινε η πρώτη συστηματική αρχαιολογική έρευνα στην περιοχή, από τη Γαλλική αρχαιολογική Σχολή των Αθηνών. Ωστόσο, η προσπάθεια αυτή απέτυχε να προσδιορίσει τους δύο κύριους ναούς του ιερού: του Ποσειδώνα και του Παλαίμονα. Τη σωστή τους θέση ανακάλυψε στα 1952 ο καθηγητής Oscar Broneer, στις ανασκαφές της Αμερικανικής Αρχαιολογικής Σχολής. Τα πορίσματα δημοσιεύτηκαν έναν χρόνο αργότερα και σε γενικές γραμμές είναι τα εξής: Το τέμενος του Ισθμίου Ποσειδώνα, όπως φαίνεται από αναθήματα, υπήρχε κατά τον 7ο π.Χ. αιώνα. Κατά τα μέσα του ίδιου αιώνα ιδρύθηκε ο αρχαϊκός ναός, ο οποίος καταστράφηκε από φωτιά στις αρχές του 5ου αιώνα. Ξαναχτίστηκε ως δωρικός περίπτερος με τοπικό πωρόλιθο, είχε πτερό 6Χ13 κιόνων και διαστάσεις του στυλοβάτη περίπου 54Χ23 μέτρων. Καταστράφηκε, όμως, μετά από 70 χρόνια την άνοιξη του 390 π.Χ., επισκευάστηκε και συνέχισε να ακμάζει ως το 146 π.Χ., οπότε ο Μόμμιος κατέστρεψε ολοσχερώς την Κόρινθο. Μετά το 44 π.Χ., με τον επανοικισμό της Κορίνθου, ο ναός ανοικοδομήθηκε, ενώ τον 2 μ.Χ. αιώνα πιστεύεται πως έγινε ο τελευταίος πιο ευρύχωρος περίβολος με τις στοές και πρόπυλο παρά τη ΝΑ γωνία.

Από το θέατρο της αρχαίας Ισθμίας δε σώζονται παρά ελάχιστα λείψανα, διότι ήταν το πλησιέστερο από τα χτίσματα προς το μεσαιωνικό οχυρό και κυριολεκτικά ξεθεμελιώθηκε για να προμηθεύσει οικοδομικό υλικό στο οχυρό. Έχουν βρεθεί θεμέλια της σκηνής και του κοίλου, μερικά από τα θεμέλια της δυτικής παρόδου, η θεμελίωση του προσκηνίου και μερικοί λίθοι από τη θεμελίωση δύο βάθρων μεγάλων πλαστικών εικόνων.

Το Παλαιμόνιο, ο ναός δηλαδή που ήταν αφιερωμένος στη θαλασσινή θεότητα με το όνομα Παλαίμονας, ρωμαϊκής εποχής, ανασκάφηκε από τον O. Broneer. Έχει προσανατολισμό ίδιο με αυτόν του ναού του Ποσειδώνα, το κρηπίδωμά του έχει μήκος 8,30 μέτρα και πλάτος 7,70 και ύψος 1,85 μέτρα. Ο ναός είχε ιδιαίτερο περίβολο, ενώ στα ανατολικά του σημειώνονται τρεις λάκκοι θυσιών.

Το στάδιο της Ισθμίας, ήταν γνωστό και προ των ανασκαφών, πως βρισκόταν 300 μέτρα περίπου ΝΑ του ιερού του Ποσειδώνα. Στην ΝΑ γωνία, όμως, του ιερού ανακαλύφθηκε η αφετηρία του αρχαιότερου σταδίου, όπου διακρίνονται τα ίχνη 16 συνολικά βαλβίδων εκκίνησης. Το νεότερο στάδιο διαμορφώθηκε σε φυσική κοιλότητα και το μήκος του ήταν περίπου 181,15 μέτρα.


Αρχαιολογικό Μουσείο Ισθμίας

Το Μουσείο της Ισθμίας βρίσκεται στον οικισμό της Κυρά Βρύσης Ισθμίας που ανήκει χωροταξικά στον Δήμο Λουτρακίου-Περαχώρας-Αγίων Θεοδώρων της Περιφερειακής Ενότητας Κορινθίας.

Έχει κατασκευαστεί δίπλα στον Αρχαιολογικό χώρο του πανελλήνιου ιερού του Ποσειδώνα. Κτίστηκε την δεκαετία του 1970 από τον αρχιτέκτονα Παύλο Μυλωνά και άνοιξε πρώτη φορά για το κοινό το 1978. Μεταξύ των ετών 2005-2007 με χρηματοδότηση από το Γ΄ Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης, πραγματοποιήθηκε επανέκθεση του Μουσείου Ισθμίας από την αρμόδια εφορεία αρχαιοτήτων (τότε ΛΖ ΕΠΚΑ).

Στον προθάλαμο του Μουσείου εκτίθενται μεμονωμένα ευρήματα, γλυπτά, επινίκιες στήλες και τμήμα της σίμης του ναού του 4ου αι. π.Χ. Επίσης στον βόρειο τοίχο εκτίθενται φωτογραφίες σημαντικών αρχαιολογικών θέσεων (Ράχη Μπόσκα, Γωνιά, Κόρφος, Κρώμνα) και μνημείων (Βασιλική Κεγχρεών, Εξαμίλιο Τείχος, θαλαμοειδής τάφος Κεγχρεών) από την ευρύτερη περιοχή της Ισθμίας. Επίσης εκτίθεται εποπτικό υλικό σχετικό με την ιστορία της περιοχής της Ισθμίας και τις ανασκαφές.

Η κυρίως αίθουσα χωρίζεται σε 2 ενότητες αυτήν του ιερού και της ευρύτερης περιοχής και αυτή του λιμανιού των Κεγχρεών όπου και εκτίθενται τμήματα από τα μοναδικά υαλοθετήματα.
Η ενότητα του Ιερού και της ευρύτερης περιοχής επιμερίζεται στις κάτωθι υποενότητες:

• Υποενότητα Αναθημάτων: Εκτίθενται ειδώλια, αγγεία, τμήματα χάλκινων τριπόδων, πανοπλίες κ.α. ευρήματα που είχαν προσφερθεί ως αναθήματα στον θεό Ποσειδώνα.

• Υποενότητα αρχιτεκτονικής του Ναού: Εκτίθενται τμήματα της κεράμωσης και των τοιχογραφιών του Αρχαϊκού ναού, μαρμάρινος κορμός Αμφιτρίτης από το λατρευτικό σύνταγμα του ναού της Ρωμαϊκής περιόδου, περίτεχνο μαρμάρινο περιρραντήριο του 7ου αι. π.Χ.

• Υποενότητα Ίσθμιων Αγώνων: Εκτίθενται ευρήματα που αφορούν στα αγωνίσματα των Ισθμίων αγώνων (αλτήρες, σιδερένιος δίσκος, στλεγγίδες, τμήμα τροχού άρματος κ.α.).

• Υποενότητα Παλαιμονίου: Εκτίθενται με χρονολογική αλληλουχία ευρήματα των διαφόρων φάσεων λατρείας του Παλαίμονα-Μελικέρτη που λατρευόταν στα Ίσθμια μαζί με τον θεό Ποσειδώνα.

• Υποενότητα Θεάτρου και λατρευτικών Σπηλαίων: Εκτίθεται εποπτικό υλικό σχετικό με τις φάσεις κατασκευής και λειτουργίας του αρχαίου θεάτρου-ωδείου του ιερού της Ισθμίας και ευρήματα από το εσωτερικό λατρευτικού σπηλαίου του 4ου αι. π.Χ.

• Υποενότητα εμπορίου. Εκτίθενται εμπορικοί αμφορείς από την κλασική έως και τη βυζαντινή περίοδο από διάφορες θέσεις της περιοχής της Ισθμίας που συνοδεύονται με εποπτικό υλικό σχετικό με το εμπόριο και τον αρχαίο Δίολκο.

• Υποενότητα οικισμού Ράχης: Εκτίθενται ευρήματα από τον ελληνιστικό οικισμό της Ράχης που ανασκάφηκε στην κορυφή του λόφου που βρίσκεται αμέσως νότια του αρχαιολογικού χώρου.

• Υποενότητα άλλων ιερών: Εκτίθενται ευρήματα που αποδίδονται σε άλλα μικρότερα ιερά (Δήμητρας και Κόρης, Διονύσου κ.α.) που βρίσκονταν στο ευρύτερο περιβάλλον του ναού του Ποσειδώνα στο ίδιο ιερό άλσος της Ισθμίας.

• Υποενότητα Νεκροταφείων: Εκτίθενται ευρήματα από προϊστορικά (Καλαμάκι, Γωνιά, Αλμυρή) και αρχαικά-κλασικά (Εξαμίλια, Κυρά Βρύση, Περδικαριά, Ποσειδωνία) νεκροταφεία της περιοχής της Ισθμίας. Στην ίδια ενότητα εντάσσεται και προθήκη με ευρήματα από ένα παρώδιο ηρώο (West Foundation) 2χλμ δυτικά του Ιερού.

• Υποενότητα Εξαμίλιου Τείχους: Εκτίθενται ευρήματα από τις ανασκαφές του διίσθμιου Εξαμίλιου Τείχους, συνοδευόμενα από σχετικό εποπτικό υλικό.

• Υποενότητα Ρωμαϊκών Λουτρών: Εκτίθεται εποπτικό υλικό που αφορά στα πολυτελή ρωμαϊκά λουτρά που πιθανά ήταν προσφορά του Ηρώδη του Αττικού στο ιερό της Ισθμίας.

Στην ενότητα του λιμανιού των Κεγχρεών που βρίσκεται στο δυτικό άκρο της αίθουσας, εκτίθενται ευρήματα από τις εν μέρει υποθαλάσσιες έρευνες στους δύο μόλους του αρχαίου λιμανιού και από το ρωμαϊκή νεκρόπολη της Ράχης Κουτσογκίλλα που βρίσκεται αμέσως βόρεια του λιμανιού.