Κοζάνη Αξιοθέατα

Κοζάνη

Η Κοβεντάρειος δημοτική βιβλιοθήκη της Κοζάνης είναι η δεύτερη μεγαλύτερη στην Ελλάδα μετά από αυτή της Αθήνας, και διαθέτει 153000 τόμους, περισσότερα από 380 χειρόγραφα, 315 κώδικες και πολλές σπάνιες εκδόσεις, μεταξύ των οποίων και ένα από τα 17 σωζόμενα πρωτότυπα της Χάρτας του Ρήγα Φεραίου. Για το λόγο αυτό η Κοζάνη είχε ενταχθεί στο Εθνικό Πολιτιστικό Δίκτυο Πόλεων με αντικείμενο προώθησης το βιβλίο και την ανάγνωση. Ετσι συστήθηκε το Ινστιτούτο Βιβλίου και Ανάγνωσης και καθιερώθηκε η Κοζάνη ως πόλη του βιβλίου. Το Ινστιτούτο έπαψε να υφίσταται μετά την εφαρμογή του νόμου Καλλικράτη.

Το Ιστορικό Λαογραφικό και Φυσικής Ιστορίας μουσείο Κοζάνης βρίσκεται στο κέντρο της πόλης και στεγάζεται σε κτίριο Μακεδονικής αρχιτεκτονικής.

Το Αρχαιολογικό μουσείο της Κοζάνης στεγάζεται σε νεοκλασικό κτίριο, γνωστό ως Παναγιωτίδειο Αρχοντικό, δωρεά του δήμου Κοζάνης στην αρχαιολογική υπηρεσία.

Το αρχοντικό Βούρκα είναι κτίσμα του 18ου αιώνα, το οποίο παρουσιάζει ενδιαφέρον από αρχιτεκτονικής κυρίως άποψης και έχει χαρακτηρισθεί ως ιστορικό μνημείο. Στο αρχοντικό του Λασσάνη λειτουργεί η δημοτική Χαρτοθήκη όπου μεταξύ των άλλων εκτίθεται και ένα από τα ελάχιστα πρωτότυπα της χάρτας του Ρήγα Φερραίου.

Ο μητροπολιτικός ναός του Αγίου Νικολάου (17ος αιώνας) με τις σημαντικές τοιχογραφίες, το ξυλόγλυπτο τέμπλο και το καμπαναριό σύμβολο της Κοζάνης.

Αλλα αξιόλογα διατηρητέα κτίρια της πόλης είναι, το κτίριο της Εθνικής Τράπεζας, το Δρίζειο κληροδότημα, το Βαλταδώρειο γυμνάσιο, το ξενοδοχείο Ερμιόνειον.

Το πάρκο Κουρί και το πάρκο του Αγίου Δημητρίου, όπου βρίσκονται το πνευματικό κέντρο και το δημοτικό περιφερειακό θέατρο της πόλης. Ο δημοτικός κήπος Κοζάνης που δημιουργήθηκε στην θέση του παλαιού στρατοπέδου Ψυχογιού, κερδίζει τις εντυπώσεις προσφέροντας οξυγόνο στην πόλη.

Οι αποκριάτικες εκδηλώσεις στην Κοζάνη ξεκινούν με χορούς και τραγούδια την Τσικνοπέμπτη, 12 ημέρες πριν από την μεγάλη αποκριά. Αυτό το δωδεκαήμερο κάθε βράδυ ανάβει κι ένας φανός σε κάποια γειτονιά της πόλης, με τους ντόπιους να προσφέρουν στους επισκέπτες άφθονο κρασί και τα παραδοσιακά κιχιά, χορεύοντας όλοι μαζί γύρω από τη φωτιά.

Την μεγάλη αποκριά γίνεται παρέλαση αρμάτων που συνήθως σατιρίζουν θέματα που απασχολούν την τοπική κοινωνία η εθνικά θέματα, χρησιμοποιώντας την τοπική διάλεκτο και χορεύοντας σε παραδοσιακούς ρυθμούς. Οι άνθρωποι που συμμετέχουν στην παρέλαση είτε είναι ντυμένοι σύμφωνα με το θέμα του άρματος ή με τις παραδοσιακές φορεσιές.

Το βράδυ της αποκριάς, μετά την απογευματινή παρέλαση αρμάτων, ανάβουν σε κάθε γειτονιά οι φανοί. Γύρω από την φωτιά συνεχίζεται ολονύχτιο γλέντι, με Κοζανίτικα σκωπτικά και παραδοσιακά τραγούδια της αποκριάς. Μαζί με τους μεζέδες και τα παραδοσιακά Κοζανίτικα κιχιά, προσφέρεται και άφθονο κρασί κοκκινέλι, τοπικής παραγωγής. Τα τραγούδια της αποκριάς τραγουδιούνται, κατά βάση, στο Κοζανίτικο ιδίωμα και μόνο κατά την διάρκεια της αποκριάς. Πολλά από αυτά κινούνται γύρω από κοινούς θεματικούς άξονες με εκείνους των δημοτικών τραγουδιών. Η πρώτη προσπάθεια συγκέντρωσης όλων των τραγουδιών πραγματοποιήθηκε το 2010 από τον Θεόδωρο Λάκκα, πρωτοτραγουδιστή των φανών και συγγραφέα σύντομων σατιρικών ιστοριών, σε έναν τόμο με τίτλο, Ιβγάτι Αγόρια Μ Στου Χουρό.

Εκτός από την αποκριά, άλλες εκδηλώσεις που λαμβάνουν χώρα στην πόλη είναι τα Λασσάνεια (προς τιμή του αγωνιστή της Επανάστασης του 1821 Λασσάνη) στο τέλος του καλοκαιριού. Αποτελούνται από θεατρικές παραστάσεις, συναυλίες, αθλητικούς αγώνες. Η ετήσια εμποροπανήγυρη Νιάημερος, γίνεται την πρώτη Τρίτη του Οκτώβρη στην ομώνυμη περιοχή της πόλης.

Η φιλαρμονική του δήμου, η Πανδώρα, είναι η παλαιότερη στην Ελλάδα και συμμετέχει σε όλες τις εκδηλώσεις και εορτές της πόλης.

Η πόλη και η περιοχή της δυτικής Μακεδονίας γενικότερα, είναι γνωστή για την συνεισφορά της στην ηλεκτρική ενέργεια της χώρας και ένα μεγάλο τμήμα του πληθυσμού δουλεύει στα ατμοηλεκτρικά εργοστάσια της ΔΕΗ που παράγουν ηλεκτρισμό με πρώτη ύλη το λιγνίτη. Αλλα προιόντα της περιοχής είναι τα μάρμαρα, ο κρόκος, φρούτα, κρασιά και διάφορα εξειδικευμένα βιοτεχνικά είδη. Η περιοχή της Κοζάνης είναι η μοναδική κροκοκαλλιεργούμενη περιοχή της χώρας μας σε μερικά χωριά της οποίας (Κρόκος, Καρυδίτσα, Αγία Παρασκευή, Ανω Κώμη, Κάτω Κώμη, Λευκοπηγή, Πετρανά) γίνεται από πάρα πολλά χρόνια συστηματική καλλιέργεια του φυτού. Πολλές τράπεζες έχουν υποκαταστήματα στην πόλη, ενώ σημαντικός για την τοπική οικονομία είναι και ο ρόλος της Συνεταιριστικής Τράπεζας νομού κοζάνης. Κάθε Σεπτέμβριο στην περιοχή Κοίλα Κοζάνης, στο Εκθεσιακό Κέντρο, γίνεται η εμπορική έκθεση, όπου συμμετέχουν με τοπικά προιόντα έμποροι από την Ελλάδα αλλά και από άλλα κράτη των Βαλκανίων.

Στην ευρύτερη περιοχή της δυτικής Μακεδονίας, και ειδικότερα στην λεκάνη Πτολεμαίδος και Κοζάνης υπάρχει ένα από τα μεγαλύτερα κοιτάσματα λιγνίτη των Βαλκανίων αν όχι της Ευρώπης. Η πρώτη έρευνα για κοιτάσματα λιγνίτη έγινε το 1937 Η βιομηχανία του λιγνίτη ξεκίνησε τον Σεπτέμβριο του 1956 όταν η ΛΙΠΤΟΛ ΑΕ υπέγραψε σύμβαση με τη γερμανική KHD AG με στόχο την δημιουργία λιγνιτικού σταθμού ισχύος 10 MW Τον Αύγουστο του 1950 είχε προηγηθεί η ίδρυση της Δημόσιας Επιχειρήσεως Ηλεκτρισμού, μέσω της οποίας οι δραστηριότητες παραγωγής, μεταφοράς και διανομής της ηλεκτρικής ενέργειας συγκεντρώθηκαν σε έναν δημόσιο φορέα. Σήμερα στην δυτική Μακεδονία εξορύσσονται ετησίως 50 εκατομμύρια τόνοι λιγνίτη, οι οποίοι τροφοδοτούν τις 12 ατμοηλεκτρικές μονάδες της περιοχής, συνολικής εγκατεστημένης ισχύος 3775 MW

Τα τοπικά μέσα μαζικής ενημέρωσης είναι αρκετά, όσον αφορά κυρίως την έντυπη μορφή τους. Ωστόσο, πέρα από την κλασσική ύπαρξη εφημερίδων έχει ισχυροποιηθεί και η τοπική ενημέρωση σε ηλεκτρονική μορφή.

Στην πόλη εκπέμπουν όλοι οι μεγάλοι σταθμοί πανελλαδικής εμβέλειας, ενώ λειτουργούν και 3 τοπικοί τηλεοπτικοί σταθμοί περιφερειακής εμβέλειας: Flash TV / Top Channel / West Channel. Επίσης, από τους γύρω νομούς εκπέμπουν και οι σταθμοί Δίκτυο (Καστοριά) και η ορθόδοξη εκκλησιαστική τηλεόραση Οσιος Νικάνωρ (Γρεβενά)

Η Κοζάνη συνδέεται αεροπορικώς με την Αθήνα. Το αεροδρόμιο Φίλιππος βρίσκεται 4 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά της πόλης. Λειτουργεί από τη δεκαετία του 1950

Στην Κοζάνη συναντάται ο τελευταίος σταθμός της σιδηροδρομικής γραμμής Αμυνταίου – Κοζάνης. Μέχρι το 2010 πραγματοποιούνταν τρία δρομολόγια ημερησίως προς την Θεσσαλονίκη, μέσω Πτολεμαίδας, Εδεσσας και Βέροιας, αλλά έκτοτε έχει ανασταλεί η λειτουργία της συγκεκριμένης σιδηροδρομικής γραμμής.

Από τον νέο και υπερσύγχρονο σταθμό των ΚΤΕΛ ξεκινούν λεωφορεία για τις μεγαλύτερες Ελληνικές πόλεις, όπως η Θεσσαλονίκη (κάθε μία ώρα) η Αθήνα (3 φορές την ημέρα) η Λάρισα, τα Ιωάννινα, ο Βόλος, καθώς και για τις περισσότερες περιοχές της δυτικής Μακεδονίας. Βόρεια της πόλης διέρχεται ο αυτοκινητόδρομος Εγνατία Οδός, ο οποίος ξεκινάει από την Ηγουμενίτσα και καταλήγει στα ΕλληνοΤουρκικά σύνορα. Η συγκοινωνία μέσα στην πόλη πραγματοποιείται μέσω δημοτικών λεωφορείων, ενώ μεταξύ του κέντρου και των δημοτικών διαμερισμάτων μέσω του αστικού ΚΤΕΛ Ωστόσο, το κυκλοφοριακό είναι ένα από τα βασικότερα ζητήματα που αντιμετωπίζει η πόλη.

Το κλίμα της περιοχής είναι ηπειρωτικό, με ψυχρούς και ξηρούς χειμώνες και θερμά καλοκαίρια.

Τον 17ο αιώνα ιδρύθηκε στην Κοζάνη σχολείο στο οποίο πρώτος δάσκαλος ήταν ο Γεώργιος Γρηγόριος Κονταρής, ο οποίος δίδασκε θεολογία και Αριστοτελική φιλοσοφία. Στη συνέχεια δίδαξαν οι Ορφανός, Νεόφυτος Χριστόπουλος, Γεώργιος Παρακείμενος, ο ιερέας Σωτήριος και ο μαθητής του Μεθόδιου Ανθρακίτη, Σεβαστός Λεοντιάδης, που έδωσαν βάρος στη διδασκαλία της γλώσσας, στην ρητορική και στην φιλοσοφία βάσει των Αριστοτελικών σχολίων του Θεόφιλου Κορυδαλλέα.

Το 1745 ιδρύθηκε στην Κοζάνη η Στοά. Στην εν λόγω σχολή δίδαξε θετικές επιστήμες ο Ευγένιος Βούλγαρης, η διδασκαλία όμως των θετικών επιστημών δεν συνεχίστηκε, καθώς οι διάδοχοι του, ο Νικόλαος Βάρκοσης, ο ιερέας Κωνσταντίνος, ο ιερομόναχος από τα Αγραφα Κύριλλος και ο Πέζαρος δεν είχαν γνώσεις θετικών επιστημών. Για την λειτουργία της Στοάς έδιναν χρήματα ντόπιοι αλλά και απόδημοι Κοζανίτες της Ουγγαρίας. Η Στοά πιθανώς σταμάτησε τη λειτουργία της το 1774

Το 1756 ίσως επειδή ορισμένοι από τους αποδήμους Κοζανίτες που χρηματοδοτούσαν την Στοά άρχισαν να αμφισβητούν ότι γινόταν σωστή διαχείριση των χρημάτων που έστελναν στην πατρίδα, δημιουργήθηκε και μια δεύτερη σχολή, η Σχολή της Κομπανίας (1756 – 1769) όπου δίδαξε Αριστοτελικά σχόλια του Θεόφιλου Κορυδαλλέα, ο Σιασανόπουλος από τα Ιωάννινα, μαθητής του Μπαλάνου Βαλασόπουλου. Αλλοι δάσκαλοι ήταν ο Παρακείμενος, ο Παπαλούιας και ο ιεροδιάκονος Καλλίνικος. Η εν λόγω σχολή έκλεισε το 1769 ίσως επειδή σταμάτησε η χρηματοδότησή της.

Το 1776 ιδρύθηκε από την μητρόπολη και τους προκρίτους της Κοζάνης το Ελληνικόν Μουσείον (1776 – 1797 – 9) (Σχολείο του Παγούνη) που χρηματοδοτούνταν κυρίως από τους τόκους κεφαλαίου 4292 δουκάτων, του Κοζανίτη Δημητρίου Μανόλη Παγούνη, που ήταν κατατεθειμένο στην επίσημη τράπεζα της Βενετίας, Zecca και από τους τόκους κεφαλαίου 800 γροσίων που ήταν κατατεθειμένο στην Θεσσαλονίκη. Στο Ελληνικόν Μουσείον δίδαξαν μεταξύ άλλων οι Αμφιλόχιος Παρασκευάς, Λούιας, Αιτωλός, Παπαγιαννούσης, Στάμκος, Πάικος και ο ιερέας Χριστόδουλος. Το 1797 – 9 μετά την κατάληψη της Βενετίας από τους Γάλλους, διακόπηκε η αποστολή χρημάτων και έτσι σταμάτησε η λειτουργία του εν λόγω σχολείου. Την περίοδο 1804 – 1810 δίδαξε στην Κοζάνη ο Στέφανος Σταμκίδης με χρηματοδότηση των αδελφών Τακιατζή.

Η πόλη έχει 27 δημοτικά σχολεία (άλλα 15 υπάρχουν στα δημοτικά διαμερίσματα) 13 γυμνάσια (άλλα 3 υπάρχουν στα δημοτικά διαμερίσματα) 11 λύκεια, 4 ΤΕΕ σχολές ΟΑΕΔ ΙΕΚ και ένα δημοτικό ωδείο.

Το ΤΕΙ δυτικής Μακεδονίας είναι ένα από τα μεγαλύτερα της χώρας και ιδρύθηκε το 1976 Στην Κοζάνη είναι η έδρα της Σχολής Διοίκησης και Οικονομίας, της Σχολής Τεχνολογικών Εφαρμογών και της Σχολής Υγείας. Επίσης στην πόλη βρίσκεται και η βάση του πανεπιστημίου της περιφέρειας και της Πολυτεχνικής του Σχολής, το οποίο ιδρύθηκε το 2002 Σήμερα στην Κοζάνη σπουδάζουν περίπου 15000 φοιτητές από την Ελλάδα και από άλλες περιοχές.

Το Μαμάτσειο Γενικό Νομαρχειακό Νοσοκομείο Κοζάνης λειτουργεί από το 1953 φέρει το όνομα του Κοζανίτη δωρητή του, Κωνσταντίνου Μαμάτσιου και εξυπηρετεί τις ανάγκες όλης της περιοχής. Στην πόλη επίσης υπάρχουν 5 ιδιωτικές γενικές κλινικές, μαιευτική κλινική και 2 ψυχιατρικά θεραπευτήρια.